‘s-Hertogenbosch, meer dan Jheronimus

Tekst: Liesbeth Vermeulen    Foto's: Liesbeth Vermeulen

Kaart

Praktische informatie

Routes: met het plattegrondje van de stad kom je al een heel eind. Wij kochten ook Wandeling in de voetsporen van Jeroen Bosch, een leuk en informatief boekje van www.depaadjesmakers.nl (3,5 km, uit Den Bosch, 2 euro bij boekhandel Heinen/VVV). Ook zijn er routes via het VVV op de Markt te verkrijgen.

Verkadefabriek: www.verkadefabriek.nl

Willem 2: van de website http://willem2fabriek.nl/#homepage is een soundwalk door het gebouw te downloaden.

Jheronimus Bosch. Op de site www.bosch500.nl/ is alles te vinden over wat er zoals in dit Boschjaar te doen is. Ongelooflijk veel, van lezingen tot concerten en kunstenaars die door hem geïnspireerd zijn. Voor alles geldt: wees er op tijd bij en reserveer/koop via de sites.

Tips
In het Groot Tuighuis is een tentoonstelling die bezoekers de stad laat zien en beleven waarin Bosch leefde en werkte. www.stadsarchief.nl/bam/de-stad-van-bosch/

Boogbeelden Sint Jan: www.eenwonderlijkeklim.nl/ Kaarten: 7 euro. Tijdens het leven van Jheronimus Bosch was de kathedraal nog niet voltooid. Wel lijkt het erop dat hij betrokken is geweest bij het ontwerp van diverse attributen. De gelijkenis tussen de fantasierijke beelden van fabeldieren, muzikanten, draken, potsenmakers en monsters en zijn werk is treffend.

Psychiatrisch ziekenhuis Reinier van Arkel (Hinthamerstraat 203-205).

De tentoonstelling ‘Vijf eeuwen psychiatrie: ontwikkelingen sinds Jheronimus Bosch’ is op 13 maart, 10 april, 8 mei, 12 juni, 18 september, 16 oktober en 20 november 2016 te bezoeken (zondagen van 16.00-18.30 uur), Reinier van Arkel, Bethaniestraat 2.

Accommodatie. Er zijn diverse hotels en B&B’s in de stad. Vooral in de weekeinden is het druk. Wij logeerden in http://stjanbedbreakfast.nl/


Artikel

Print Friendly, PDF & Email

We grijpen het Jeroen Boschjaar 2016 aan voor een tweedaags bezoek aan Den Bosch en natuurlijk de tentoonstelling Jheronimus Bosch, visioenen van een genie. Als we het station uitlopen worden we al welkom geheten door stewards die een plattegrondje van de stad uitdelen. Ook later blijkt dat ‘s- Hertogenbosch zich goed heeft voorbereid op de stroom bezoekers die afkomen op het fenomeen Bosch.

We treffen het: de stad is net bijgekomen van de Oeteldonktijd, soms zien we nog wat confettirestjes tussen de keitjes. Het is prachtig winterweer: zonnig en fris.  En we hebben een fijn B&B in de Hinthamerstraat, een van de oudste straten van de stad. Den Bosch is een vestingstad, het centrum wordt omringd door wallen en grachten. Een van de mooie dingen van het centrum is dat het stratenplan zo goed bewaard is gebleven. De sleetse uitdrukking ‘in de voetsporen lopen van…Jeroen Bosch’ klopt hier wel degelijk. De panden aan de markt waar hij begin 1500 woonde, de huizen van zijn schoonfamilie, de markt, de Parade, de Schilderstraat, ze zijn er (deels) nog.

 

 

 

 

Maar eerst keren we de late middeleeuwen de rug toe. Aan de noordkant van het centrum ligt de Zuid-Willemsvaart, door Willem I in 1825 aangelegd. We lopen langs het water naar de Verkadefabriek (van de koekjes) die net buiten het centrum ligt, aan de overkant van de Dommel aan de Boschdijkstraat. De voormalige fabriek is sinds 2004 een succesvol cultuurcentrum met filmzalen, theater, concerten en evenementen. In 1993 verdwenen ‘de meisjes van Verkade’ die hier froufroutjes en café noirs maakten, voorgoed. In de ruime voormalige expeditieruimte van het complex, nu een café-restaurant, genieten we van een lunch.

Modern pand
Aan de overkant van de straat staat ook al een industrieel rijksmonument: de Willem II sigarenfabriek. Provincie en gemeente Den Bosch staken drie miljoen euro in het opknappen van het pand dat in september 2014 heropend werd. Nu biedt het onderdak aan ateliers voor kunstenaars, poppodium W2, het grafisch atelier, de Koninklijke Harmonie ‘s-Hertogenbosch en flink wat expositieruimte.

De voormalige fabriek uit 1897 is een gebouw van metselwerk met ijzer voor de constructie en valt op door de grote hoeveelheid boogramen, kruisramen en de achtzijdige traptoren. De vooruitstrevende eigenaren Goulmy & Baar gaven opdracht voor een destijds zeer modern pand, zowel architectonisch als qua voorzieningen. Zo bezat het een lift, airco en vloerverwarming. Eigenlijk heet het gebouw dan ook: Koninklijke Nederlandse Sigarenfabriek Eugène Goulmy & Baar. We dwalen er rond en lopen over de uitgesleten granieten trappen, bewonderen de belettering.

Via de Buitenhaven en Smalle Haven lopen we terug naar het centrum. In de wijk De Uilenburg slenteren we door smalle autovrije straatjes met kinderkopjes. Sommige huizen zijn door een brug over de Binnendieze verbonden met de straat. De Uilenburg was vroeger een dichtbevolkte wijk, vlakbij de stadspoort en de haven. Door de slechte huisvesting en vies drinkwater uit de Binnendieze staken er allerlei ziektes de kop op. Epidemieën rond 1865-1870 zorgden voor een hoog sterftecijfer. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw was De Uilenburg nog verloederd en dreigde gesloopt te worden. Gelukkig keerde het tij en begon in 1975 een omvangrijke renovatie. Diverse panden werden samengevoegd en vervallen gebouwen vervangen. In plaats van oudere bewoners zijn er nu antiekzaken en diverse eet- en drinkgelegenheden. Af en toe zien we Jeroen Boschfiguurtjes in het water. Voor een vaartochtje over de Binnendieze is het helaas geen seizoen.

Zinnelozen
De volgende dag hoeven we maar de Hinthamerstraat in te lopen om in de geschiedenis te duiken. Op nummer 203 werd in 1442 door een legaat van koopman Reinier van Arkel een huis voor zes ‘zinnelozen’ gesticht, waarmee ’s-Hertogenbosch het eerste dolhuis in het huidige Nederland kreeg. Jheronimus Bosch moet het huis gekend hebben want hij woonde er niet ver vandaan. Zinnelozen en lichamelijk gehandicapten waren duidelijk zichtbaar in de samenleving en een bron van inspiratie voor de afbeeldingen van bijzondere mensen in zijn schilderijen en tekeningen.

In 1838 kwam op deze plek een nieuw hoofdgebouw tot stand in een strakke neoclassicistische stijl met een brede gepleisterde gevel. Op de gevel staat de tekst ‘Geneeskundig Gesticht 1838’. De Reinier van Arkelgroep is al meer dan vijf eeuwen een gespecialiseerde aanbieder van psychische en psychiatrische hulpverlening.  Via de Sint Jacobssstraat lopen we naar de Bethaniestraat waar naast de GGZ-gebouwen van Reinier van Arkel de bijzondere gevel van het Groot Tuighuis de aandacht trekt. Oorspronkelijk was dit de middeleeuwse Oude Sint-Jacobskapel, later verbouwd tot arsenaal (vandaar de ‘nieuwe’ naam) en kazerne. En…van 1924 tot 1987 was hier het Noordbrabants Museum waar in 1967 de eerste Jeroen Boschexpositie gehouden werd. Nu is er de afdeling Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (BAM) van de gemeente gevestigd. Dit jaar is er een (volgens onze gastheer) geweldige –gratis- tentoonstelling aan de hand van 3D-computeranimaties die de stad laat zien en beleven waarin Bosch leefde en werkte.

Maar we willen verder: er is nog zoveel te zien! We lopen naar de Hekellaan waar de gloednieuwe ondergrondse parkeergarage Sint Jan (juli 2014) plaats biedt aan duizend auto’s. De stad is op alles voorbereid. Een nieuwe brug verbindt de uitgestapte automobilisten met het centrum, waar stewards ook hen plattegrondjes aanreiken.

We volgen de tip van onze gastheer om via het natuurgebied Bossche Broek te wandelen, ‘dan hou je de vestingwallen aan de overkant in het zicht’. Een handpontje zal ons naar de overkant brengen, naar de Vughterweg. Gelukkig zien we net op tijd op een bord dat het pontje uit de vaart is vanwege restauratie, anders hadden we op onze schreden kunnen terugkeren. Nu lopen we over de vestingwallen naar de zuidwestkant en nemen de nieuwe (mei 2015) Paleisbrug over de Dommel en het spoor. Deze 250 meter lange fiets- en voetgangersbrug van Benthem Crouwel Architekten verbindt het centrum met het Paleiskwartier en is ingericht als een park. Planten, bomen, bestrating, meubilair en verlichting zijn geïntegreerd in platen van weervast staal.

Treintjes
Normaal heb je de keuze uit traplopen of de lift, maar deze optie is vanwege reparatie van de lift beperkt tot de trap. Een fraaie vondst deze brug, we zigzaggen tussen de boompjes en struiken, bewonderen het uitzicht, vooral de nieuwe gebouwen in het Paleiskwartier. En het is leuk om zicht te hebben op het spoor, treintjes te kijken.

In de jaren tachtig werd bedrijventerrein Wolfsdonken als verouderd gezien en voldeed de infrastructuur niet meer. In plaats daarvan kwam het Paleiskwartier (nog steeds in ontwikkeling): een bijzonder stukje moderne architectuur met kantoorgebouw Riva, appartementencomplexen Armada en het Paleis van Justitie. De witte woontoren Jheronimus telt 23 verdiepingen en is hiermee de hoogste flat van de stad. Pas van dichtbij zien we dat de gevelplaten van fraai glas zijn gemaakt.

Er zijn diverse horecagelegenheden in de nieuwe wijk, zoals de grote ‘versmarkt’ Van Heinde, waar je duurzame en biologische spullen kunt kopen en eten. Dit voormalige Stedelijk Museum (dat nu vlakbij het Noordbrabants Museum is), is verbouwd in de stijl van een markthal. Op de Hofvijver (jawel) staat een dun laagje ijs waar eenden voorzichtig op lopen. Naast de overdekte parkeergarage zijn de parkeergelegenheden ondergronds of inpandig aangelegd. Een lang wandelpad loopt langs het water richting station. Khandekar Stadsontwerp en Landschapsarchitectuur maakten een waterbassin dat als zonneboiler dient. Deze warmte-koude opslag staat in verbinding met de kantoren en woningen in het Paleiskwartier.

Armadacomplex
Over de komst van een hotel naar het gebied wordt nog nagedacht. Meest opvallend architectuurstaaltje is toch wel het Armadacomplex: tien woongebouwen met bolvormige zuidgevel van roestvast staal en een rode bakstenen achtergevel. Parkeren kan onder de binnentuin. Ze zijn van de Britse architect en stedenbouwkundige Anthony McGuirk en opgeleverd in 2005.

Even verderop zien we mensen haastig via een poort kennelijk naar het station lopen. We lopen mee en komen zo op een monumentaal binnenplein met rondom de gebouwen van het Paleis van Justitie (Belgische architect Charles Vandenhove uit 1999). Ze hebben een neoklassieke (Franse, vinden wij) uitstraling met een zinken dak. Typisch dat bijna alle paleizen van justitie toch zo’n afschrikwekkende architectuur hebben, alsof de gebouwen alleen al moeten uitstralen: zorg dat je hier niet komt! We maken dan ook dat we wegkomen, via het station naar de oude stad, gezellig een Bossche bol eten bij Lunchroom Jan de Groot.

Dakgoten
Oh ja, natuurlijk zijn we naar de Boschtentoonstelling geweest (prachtig, doen!) en hebben de uitnodigende Markt bezocht, de magnifieke lege Parade omzoomd met rijen vleugelnootbomen en de weergaloze Sint Janskathedraal. Vanaf 5 maart is hier de Wandeling door dakgoten Sint-Jan te doen om de 96 luchtboogbeelden van dichtbij bekijken: ‘Een wonderlijke klim’. Op 25 meter hoogte komt een veilig wandelpad met vlonders en balustrades.

Twee dagen Den Bosch, het is te kort. We komen terug.

2016

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.