Onze vader op de Grebbelinie

Tekst: Hans Cuppen    Foto's: Nico Cuppen

Kaart

Praktische informatie

Wandelgids
De herziene uitgave van de wandelgids Grebbeliniepad (ISBN 9789462580152, uitgeverij WBOOKS, auteur Bert Rietberg) kost € 13,95. In de gids is het themapad opgedeeld in dertien etappes. Iedere etappe is voorzien van een topografisch kaartje, een routebeschrijving en veel achtergrondinformatie.

Expositie
De expositie ‘Grebbelinie in het vizier’ is in Hoeve ‘De Beek’, even ten zuiden van Woudenberg. Kijk voor informatie over o.a. openingstijden op www.grebbelinieinhetvizier.nl.

Mijn vader
Van het onderzoek dat mijn broer en ik naar onze vader hebben verricht, heb ik een boek geschreven met de titel ‘Mijn vader – Militair 14.09.07.004. U kunt het boek kopen via de volgende link: www.boekscout.nl/shop/ViewProduct.aspx?bookId=4306.


Artikel

Print Friendly, PDF & Email

Wandelen over de Grebbelinie spreekt tot de verbeelding. Alleen al vanwege de functie van de linie in de meidagen van 1940. Maar voor mijn broer en mij met name omdat onze vader er als artillerist meevocht tegen de Duitse opmars.

In 1951 werd de Grebbelinie definitief als verdedigingswerk opgeheven, maar in 2011 kreeg de linie de status van rijksmonument. Langs het historisch erfgoed is een wandelroute beschreven. De route is eenennegentig kilometer lang, begint in het Gelderse Ochten en eindigt in Spakenburg. Van de route, die is gemarkeerd met een blauwgroen symbool, voert een belangrijk deel langs en over de oude liniedijk. Op een fraaie augustusdag lopen mijn broer en ik het traject tussen Renswoude en Pothbrug.

Militaire belangstelling
De Grebbelinie ligt in het oosten van de provincie Utrecht, op de overgang van de Heuvelrug naar de Gelderse Vallei. De Grebbelinie is een van de drie grote Nederlandse waterlinies en dateert al van 1745. De versterkingen in de Gelderse Vallei moesten samen met de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam door de eeuwen heen het westen van Nederland tegen indringers beschermen. In 1794 speelde de Grebbelinie een rol tegen het Franse leger.
Na ruim een eeuw hief de overheid in 1926 de functie van de linie als verdedigingswerk op, maar in 1936 wakkerde de militaire belangstelling opnieuw aan vanwege het plan een parallel Valleikanaal te graven. De waterhindernis kon toen namelijk dienen als antitankgracht en wellicht onderdeel zijn van een inundatieplan. In 1939 kreeg de Grebbelinie daadwerkelijk een rol in de landsverdediging. De linie moest in de plannen van de legerleiding de functie vervullen van voorpost van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Moedig standgehouden
Op 10 mei 1940 overschreed het Duitse leger de Nederlandse grens en maakte de Grebbelinie zich op voor de vuurdoop. De Duitsers bereikten Wageningen al in de nacht van 10 op 11 mei en het duurde niet lang of de vijandelijke artillerie opende het vuur op de voorposten van de Grebbeberg. Het kostte het Duitse leger slechts een dag om de zwakke posities tussen Wageningen en de Grebbeberg te veroveren. Een dag later drongen Duitse troepen door de frontlinie. Scherpenzeel was 13 mei het toneel van een grootscheepse aanval die vastliep door plaatselijke weerstand en goed artillerievuur. Op de Grebbeberg werd die dag echter een bres geslagen en een grote Nederlandse tegenaanval mislukte. Drie dagen had het Nederlandse leger moedig standgehouden tot het zich in de nacht van 13 op 14 mei moest terugtrekken, waarna op 15 mei de algehele capitulatie volgde.
Meer dan vijftigduizend Nederlandse militairen hadden de Grebbelinie tegen de Duitse opmars verdedigd. In de hevige strijd tijdens die meidagen van 1940 vielen aan Nederlandse zijde circa vijfhonderd slachtoffers en evenzoveel aan de kant van de Duitsers.

Bommenwerpers
Buiten Renswoude lopen we door een agrarisch landschap waarin de koe de boventoon voert. Dat typisch Hollandse beeld wordt wreed verstoord wanneer een wit kruis ons aan de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog herinnert. Op een bordje staan vijf namen van jonge mannen die als represaille zijn gefusilleerd na een actie van Renswoudse verzetsstrijders. Het kruis staat langs een fraai met bomen afgezoomd pad, dat verderop via een damsluisje de Lunterse Beek kruist.
Pal voor de spoorlijn tussen Utrecht en Den Bosch slaan we rechtsaf in de richting van het buurtschap De Groep. Daar verlaten we even het Grebbeliniepad en maken een uitstapje in westelijke richting. Uit persoonlijke interesse deden mijn broer en ik de afgelopen jaren onderzoek naar het leven van onze vader, die in 1987 overleed. Een groot deel van zijn arbeidzame bestaan was hij beroepsmilitair. We kwamen erachter dat hij in de meidagen van 1940 als artillerist meevocht aan de Grebbelinie. We beschikken over een gedetailleerde kaart, waarop is aangetekend waar zijn onderdeel, het 15de Regiment Artillerie (II 15RA), was gelegen.
Met de kaart in de hand lokaliseren we de exacte plek waar hij doodsangsten zal hebben uitgestaan. Kapitein Van Andel schreef na de oorlog een verslag over de strijd tijdens die meidagen; onder meer getuigt hij van aanvallen door vijandelijke bommenwerpers. Klik hier voor een impressie. Bijna driekwart eeuw later worden mijn broer en ik op die gedenkwaardige plek vredig aangestaard door een kudde koeien. Op de achtergrond passeert een trein en horen we vaag het geluid van voortrazend verkeer op de A12.

Kazematten
We keren terug naar de Grebbelinie. We passeren een woonhuis met op de gevel een reusachtig nummer achtendertig. Het is een nog bestaande wachtpost waarin ooit de baanwachter woonde langs de voormalige spoorlijn tussen Kesteren en Amersfoort. De spoordijk, waarop bomen en struiken welig groeien, is op de topografische kaart in de gids getekend als een kaarsrechte lijn.
Over de liniedijk met erlangs het Valleikanaal lopen we in de richting van Woudenberg. Ter hoogte van Hoeve De Beek is aan de liniedijk een deel van de Grebbelinie gereconstrueerd. Voor het historische besef is er een loopgraaf nagebouwd met onder meer een mitrailleurnest, een scherfvrije ruimte en schietgaten. We lopen langs een aarden borstwering die is afgezet met gevlochten hakhout. Achter een soortgelijke beschutting zocht het 15de Regiment Infanterie in de meidagen van 1940 dekking en sloeg het een zware aanval door de Duitsers af.
Het is vakantietijd, een groepje kinderen speelt in en rond een van de betonnen kazematten die langs de Grebbelinie veelvuldig uit de groene bodem oprijzen. Het is de vraag of de jongens zich bewust zijn van wat zich hier ooit heeft afgespeeld. Wij op onze beurt kunnen er geen genoeg van krijgen en brengen verderop nog een bezoek aan de permanente expositie ‘Grebbelinie in het vizier’, die een beeld schetst van hoe in de regio Woudenberg, Scherpenzeel en Renswoude de vrijheid is bevochten in de Tweede Wereldoorlog.

Augustus 2014

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.