Een ommetje in de duinen

Tekst: Hans Cuppen    Foto's: Hans Cuppen

Kaart

Praktische informatie

Amsterdamse Waterleidingduinen
De Amsterdamse Waterleidingduinen (AWD) zijn geopend van zonsopgang tot zonsondergang. Een dagkaart kost per persoon € 1,50. Een dagparkeerkaart voor de auto kost € 2. Op de website van de AWD (http://awd.waternet.nl/) zijn enkele wandelingen opgenomen, variërend in duur van een tot zes uur.
Naast ingang Panneland in Vogelenzang (Vogelenzangseduinweg 4) zijn er nog drie ingangen: Oase (Eerste Leijweg 2 in Vogelenzang), ingang Zandvoortselaan 130 in Zandvoort en ingang De Zilk in Noordwijkerhout (Joppeweg 1).
Honden zijn niet toegestaan!
Het bezoekerscentrum van de AWD ligt even voorbij de ingang Oase.

Openbaar vervoer
Connexxion bus 9 rijdt 1 keer per uur tussen NS-station Heemstede-Aerdenhout en NS-station Hillegom en komt langs de ingangen Oase en Panneland in Vogelenzang.
Connexxion bus 80 rijdt 2 keer per uur tussen NS-station Heemstede-Aerdenhout en NS-station Zandvoort en komt langs ingang Zandvoortselaan.
Arriva bus 90 rijdt 1 keer per uur tussen NS-station Hillegom en ingang De Zilk.
Kijk voor dienstregelingen op www.9292.nl.

Eten en drinken
Boshut Panneland is geopend van woensdag tot en met maandag van 10.00 tot 19.00 uur (dinsdag gesloten). Op woensdagavonden vanaf 20.00 uur oefenen er hoornblazers, dan blijft de uitspanning open voor een drankje. Kijk voor meer informatie op www.t-panneland.nl.
Er is ook horeca bij de ingangen Oase en Zandvoortselaan.


Artikel

Print Friendly, PDF & Email

Iedere wandelaar heeft wel zijn favoriete ommetje. Ik vertoef daarvoor het liefst in de Amsterdamse Waterleidingduinen, die ik beschouw als mijn achtertuin. Het is er stil, het is er altijd stil. En ongeacht het seizoen of weertype is het er aangenaam lopen. Samen met een vriend kom ik er vrijwel wekelijks.

Het gebied van de Amsterdamse Waterleidingduinen (AWD) strekt zich uit van Zandvoort tot aan Noordwijkerhout en is vierendertighonderd hectaren groot. Je zult maar zo’n immense achtertuin hebben!

Damhert
De AWD heeft vier ingangen, maar mijn voorkeur gaat uit naar die van Panneland in Vogelenzang. Bij de gelijknamige pittoreske uitspanning is het prima pozen, maar eerst gaan we aan de wandel! We kiezen steevast voor de groene wandeling, eentje van tegen de negen kilometer. Na het parkeerterrein en de fietsenstalling passeren we een hek en wildrooster. De AWD bezit de grootste damhertenpopulatie van Nederland. Het damhert heeft er geen natuurlijke vijand. Weliswaar leven in de AWD ook vossen, maar die eten slechts kadavers van dode herten; levende laten ze met rust. Het aantal damherten in de AWD wordt geschat op ruim tweeduizend, dat komt neer op één damhert per halve hectare, zeg een voetbalveld. Dat is verhoudingsgewijs twee à drie maal zo veel als de damhertenpopulatie in de Kennemerduinen, het duingebied noordelijk van de AWD.

Overlast
Het hek rondom de AWD is niet voor niets geplaatst. Inwoners van omliggende gemeenten klaagden jarenlang over overlast door herten. Het aantal aanvaringen tussen hert en mens nam hand over hand toe. Excessen spreken het meest tot de verbeelding. Zo werden naastliggende bloembollenvelden leeggegeten. Bewoners troffen hoefafdrukken aan in het parket. Herten aten fruit van eetkamertafels. Groepjes herten – vaak jonge mannetjes – trokken woonwijken in. Ze aten de viooltjes uit de tuinen en bloemen op begraafplaatsen. Diezelfde jonge mannetjes raakten met hun gewei verstrikt in doelnetten op het voetbalveld. De herten veroorzaakten ook verkeersoverlast op omringende wegen. Zo werden er het afgelopen decennium jaarlijks tegen de honderd aanrijdingen met een damhert gemeld.
Om de overlast een halt toe te roepen drongen omliggende gemeenten aan op maatregelen. Was het voor het gemeentebestuur van Amsterdam, eigenaar van de AWD, jarenlang een ver-van-mijn-bed-show, uiteindelijk stemde men in met het omheinen van het duingebied. Waternet, die namens de gemeente Amsterdam het beheer voert over de AWD, heeft twee jaar geleden het gebied omheind: twintig kilometer hek van bijna tweeënhalve meter hoog.

Afschieten?
Maar daarmee is het probleem van het overschot aan damherten nog niet voorbij. Het hekwerk had vorige winter ingrijpende gevolgen voor de herten aan de binnenzijde. Tweehonderd mannetjes kwamen na een uitputtende bronsttijd en door voedselgebrek in de koude wintermaanden door honger aan hun eind. (Luister hier naar een burlend hert) Om een dergelijke natuurlijke sterfte tegen te gaan, stemde het gemeentebestuur van Amsterdam onder druk van omliggende gemeenten en de provincies Noord- en Zuid-Holland een jaar geleden in met het laten afschieten van circa veertienhonderd damherten. Natuuractivisten en organisaties van dierenbescherming zijn faliekant tegen afschieten, zo ook de Faunabescherming die beweert dat damherten in positieve zin bijdragen aan het begrazen van het duingebied. Hoe het verder gaat? Het verhaal over de moeizame relatie tussen de AWD en het damhert krijgt hoe dan ook een vervolg!

Strandwallen
Terug naar de wandeling, maar eerst even wat geologie. Met het smelten van de ijskappen, duizenden jaren geleden, steeg de zeespiegel en schoof de kust steeds verder landinwaarts. De oorspronkelijke kustlijn bestond uit een lage strandwal, in open verbinding met de zee, waarop vissers overnachtten. Ondanks dat in de millennia daarna de zeespiegel verder steeg, werden de eerste strandwallen, een soort lage zandbanken, uit zee geboren. Doordat de toevoer van zand groter bleef dan de afslag, schoof de kustlijn steeds verder op in westelijke richting. Tussen de parallel gelegen strandwallen bleven lager gelegen gebieden bestaan waar de zee bij vloed kon binnendringen. Uiteindelijk werden deze valleien geheel van de zee afgesloten en ontwikkelden ze zich tot veengebieden met uitgestrekte bossen van elzen en essen. Op de strandwallen creëerde de evolutie bossen met eiken en beuken.
Na het hek en wildrooster lopen we in de binnenduinen door en over dergelijke oude strandwallen met eiken en beuken. En zelfs kastanjebomen. Zo eind september doen enkele damherten zich onder een reusachtige kastanje te goed aan de juist gevallen vruchten. Onze aanwezigheid deert hen niet.

Vogelkers
Na een half uur bereiken we de savanne, een uitgestrekte en weidse vlakte die ons aan Zuid-Afrika doet denken en waarop de zebra of giraf niet zou misstaan. Maar laat ik het maar niet opperen, de beheerder heeft zijn handen al vol aan het damhert. Wel komen we zo nu en dan een kudde grazende roodbonte koeien en kalveren tegen. Eeuwen geleden graasden hier ook koeien op weidegronden bij boerderijen, nu wordt het vee als beheersinstrument ingezet tegen de opmars van de voortwoekerende Amerikaanse vogelkers.
Voor de begrazing stuiten we ook regelmatig op een kudde Drentse heideschapen. Zo nu en dan zien we de witte kontjes van weghuppelende konijnen. Op de savanne buigen bomen diep door naar het oosten, jaren gegeseld door de wind die hier in de regel uit het westen waait. Vanaf de savanne, waarover een deel van het traject van de LAW Hollands Kustpad loopt, slaan we af in de richting van het Oosterkanaal. Maar voor we dat doen werpen we nog een blik in de eindeloze verte en naar de hemel. De luchten, vooral die met wolkenpartijen, zijn adembenemend mooi.

Water
Sinds 1851 zijn de AWD in gebruik als waterwingebied. Jaarlijks stroomt er vijftig miljoen kubieke meter drinkwater door het gebied. Daarmee zijn de duinen het oudste en grootste waterwingebied in Nederland. Er wordt voorgezuiverd Rijnwater aangevoerd, dat via een kanalenstelsel in een van de veertig infiltratiegeulen terecht komt. Daar infiltreert het water in het duin. Na minimaal zestig dagen komt het weer aan de oppervlakte en stroomt het naar de Oranjekom, van waaruit het water met pompen wordt getransporteerd naar het zuiveringsbedrijf Leiduin. Daar wordt het water in een aantal stappen verder verwerkt tot hoogwaardig drinkwater voor Amsterdam.

Fietslobby
We lopen over de grazige oever van het Oosterkanaal. Bij een gunstige lichtval zien we in het heldere water snoeken, naar schatting een meter lang. De vissen liggen roerloos en turen hun omgeving af op zoek naar een prooi. Aan land kom je alleen wandelaars tegen. De fietser is er op een spaarzaam fietspad na niet welkom. Je hebt er als wandelaar dus geen last van groepjes wielrenners die je met hun irritante ping-ping-ping of geroep opzij jagen. Evenmin word je lastiggevallen door crossfietsers. De AWD hebben de fietslobby tot nu toe gelukkig buiten de hoge hekken weten te houden. Het wordt de wandelaar zelfs toegestaan buiten de paden te lopen. Zo heb ik mij enkele jaren terug met enig geluk weten te verrijken met een afgeworpen stang van een hertengewei. De ‘trofee’ lag zomaar ergens naast een boom, niet eens zo ver verwijderd van een gebaand pad.

Thee en appeltaart
Het is eind september en het blijft maar zomeren. We schuiven na de wandeling aan op het terras van Boshut Panneland voor thee en appeltaart. Overigens is het bij kil winterweer binnen bij de open haard even aangenaam. De uitbater en zijn vriendelijke personeel slagen er iedere keer opnieuw in het hun klanten naar de zin te maken. Een heerlijke plek om te verpozen na ons wekelijkse ommetje!

Oktober 2014

2 reacties

  1. LS,
    Mag je met een scootmobiel in de AWD?

    Met vriendelijke groet
    Ton Touw
    De Zilk

  2. mag ik met mijn scootmobiel in de AWD
    en door de duinen naar zantvoort

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.