Westhoek: van IJzer en heuvels

Tekst: Hans Cuppen    Foto's: Joke Apswoude

Kaart

Praktische informatie

De beschreven regio ligt 270 autokilometers (een kleine 3 uur rijden) van Utrecht.

In Poperinge en omstreken is voldoende aanbod van overnachtingsmogelijkheden.

Kaarten van de wandelnetwerken IJzervallei (6 euro) en Heuvelland (6 euro) en de stadswandeling in Poperinge (2 euro) zijn te koop via de website van Toerisme Westhoek (kijk hier).

Klik hier voor informatie over Heuvelland.
Meer weten over Poperinge? Kijk dan hier.

Over de Eerste Wereldoorlog schreven we namens De Vrije Wandelaar al enkele artikelen. Kijk hier voor een overzicht van artikelen over België.


Artikel

Print Friendly

Het meest zuidwestelijke deel van België heet de Westhoek. Deze Nederlandstalige regio behoort tot de provincie West-Vlaanderen. Voor enkele dagen wandelen in de Westhoek strijken we neer in Poperinge.
Veel Vlaamse regio’s beschikken over wandelnetwerken, met honderden kilometers aan wandelplezier. Zo ook de Westhoek, die de wandelaar er zelfs vijf te bieden heeft. Wij maken kennis met de wandelnetwerken IJzervallei en Heuvelland.

Blauwers
L’Yser ontspringt ten westen van Kassel in Frans-Vlaanderen en vervolgt onder de naam IJzer zijn weg over Belgisch grondgebied. Het is overigens de enige rivier die in België in zee uitmondt, in Nieuwpoort om precies te zijn. De IJzer dankt de naamsbekendheid vooral aan de strategische functie tijdens de Eerste Wereldoorlog. Aan het IJzerfront werd vanaf 1914 vier jaar lang een loopgravenoorlog uitgevochten met tienduizenden slachtoffers tot gevolg.
We parkeren de auto in Roesbrugge, dat vrijwel op de grens ligt van België en Frankrijk. We gaan wandelen in het gebied dat ooit het werkterrein was van smokkelaars, ook wel blauwers genoemd. We volgen enkele honderden meters stroomopwaarts de traag stromende IJzer en buigen dan af naar Oost-Cappel. Het dorpje ligt op een heuvelrug, waardoor we de fotogenieke Sint-Niklaaskerk de hele wandeling in het oog zullen houden. In de Bergenstraat (D916a) prikkelt een oude wachtpost met slagbomen uit 1819 de fantasie. Ooit deden kommiezen (douaniers) hier verwoede pogingen om blauwers in de kraag te vatten. Een grens blijft een wonderlijk fenomeen: aan de overkant van de straat spreekt men een andere taal, dragen auto’s een ander kenteken, geldt andere belastingwetgeving et cetera, alleen doordat iemand ooit op een kaart een grenslijntje heeft getrokken. Maar genoeg gemijmerd.

Eau de vie
We dalen door de Rue Mitoyenne en langs de Sint-Niklaaskerk de heuvel af en zoeken de met knotwilgen afgezoomde IJzer weer op. De rivier en even later de Heidebeek vormen hier de natuurlijke grens tussen België en Frankrijk. Over het Heidebrugje, slechts enkele planken breed, smokkelden blauwers ooit boter, tabak, vlasgaren en zelfs vee naar Franse bodem om terug te keren met ‘eau de vie’. ’s Zomers moet het er druk zijn, als de omvang van het parkeerterrein van het Blauwerscafé D’Heybeke tenminste een graadmeter is.

Een kwartiertje later lopen we Haringe binnen. We passeren het monument dat Karel de Blauwer moet verbeelden, die symbool staat voor alle smokkelaars. Bij de Sint-Martinuskerk eten we een boterham en keren daarna terug naar Roesbrugge.

Vlaanderen en bier gaan hand in hand. Maar voor ‘het beste bier ter wereld’ moet je volgens ingewijden naar Westvleteren. Om in hun eigen levensonderhoud te voorzien brouwen de monniken van de Sint-Sixtusabdij er al sinds 1839 trappistenbier. De Trappist Westvleteren is er in drie soorten: een blonde van 5,8 procent – graden, zoals ze hier zeggen – en twee bruine varianten van 8 en 10,2 procent.
Vanwege de kleinschalige productie worden tal van beperkingen opgelegd aan de vraag die vele malen groter is. Bij de abdij kan slechts telefonisch worden besteld. De consument die erin is geslaagd bier te bemachtigen, moet minimaal twee maanden wachten voor hij een volgende bestelling mag plaatsen. De brouwerij is niet te bezichtigen, het productieproces vindt achter gesloten deuren plaats. Daar voert Christophe Claeys de scepter en is broeder Joris verantwoordelijk voor de kwaliteit, zo valt te lezen op de website van de abdij.
Tegenover de abdij ligt ontmoetingscentrum ‘In de Vrede’, toegerust met café en winkeltje. Enkel en alleen in dat café – verwacht geen bruine kroeg, het is een licht en ruim opgezet restaurant – kan de Trappist worden geproefd. De bezoeker kan zich er ook te goed doen aan onder meer een boterham met paterskaas, gerookte hesp (soort ham), abdijpaté of hennepot (kip in gelatine, bereid met blonde Trappist).
Indien voorradig kan de consument in het winkeltje enkele flesjes Trappist Westvleteren bemachtigen. Het bier is op geen enkele andere plek te koop. Is de mythische allure van de Trappist het gevolg van de scheve verhouding tussen vraag en aanbod? vragen we ons af. Hoe dan ook, liefhebbers komen uit alle windstreken.
Kijk voor meer informatie over de Sint-Sixtusabdij en hun Trappist Westvleteren op de website.
Klik hier voor openingstijden van ontmoetingscentrum ‘In de Vrede’.

Wielerklassiekers
De volgende dag rijden we naar Kemmel voor een ontmoeting met Stefaan Decrock, die Toerisme Heuvelland vertegenwoordigt. Voor een representatieve indruk van het cultuurlandschappelijke Heuvelland, stelt Decrock voor dat we onze wandeling starten in Westouter. We volgen zijn suggestie op en niet veel later parkeren we de auto daar naast de Sint-Eligiuskerk. De kerkdeuren staan uitnodigend open, een prima initiatief van de stichting Open Kerken. Nadat we er een kaarsje hebben aangestoken, gaan we op pad. Het is een graadje of twintig, de trui kan uit, de jas open. De tjiftjaf is terug van zijn overwintering in zonniger oorden, kieviten zwermen laag over landerijen, we zien geel speenkruid en ontluikende witte bloesem, ruiken frisse geuren en verschillende tinten jong groen tonen het aan: het is lente! We volgen de Tweebergen wandelroute die in Westouter start. We lopen over landweggetjes tussen weiden en akkers door. Aan de horizon zien we de drie kerktorens van Poperinge. De naam van de wandeling doet vermoeden dat ons flinke klimpartijen wachten, maar het hoogste punt van de wandeling zal onder de honderd meter blijven. Toch worden we onderweg getrakteerd op fraaie en weidse uitzichten. Overigens is de top van de Kemmelberg met 156 meter het hoogste punt van Heuvelland, dat niet voor niets een belangrijke rol speelt in de Vlaamse wielerklassiekers, zoals Gent-Wevelgem.

Dat Vlaanderen bekend staat om zijn bieren is niets nieuws, maar dat er ook wijn wordt verbouwd? Jazeker, Heuvelland is officieel erkend als wijnbouwgebied. Dit betekent dat de (inmiddels) veertien wijndomeinen worden onderworpen aan een grondige controle en inspectie. Als de wijn aan de scherpe criteria voldoet, krijgt die het kwaliteitslabel ‘Appellation Côntrolée’.
Wij brengen een bezoek aan wijndomein Entre-deux-Monts, dat zijn druiven verbouwt in de beschutting van de Zwarteberg (152 meter) en Rodeberg (138 meter), even ten zuiden van het dorp Westouter. In 2005 werd gestart met drie hectare. Vandaag de dag omvat het domein zestien hectare met een jaarlijkse productie van zestigduizend flessen.
Goesting in een glaasje wijn of een rondleiding? Klik dan hier.

Boterbille
Links naast ons baant het water van de Sufferbergbeek zich een weg naar het dal. Wij gaan in tegenovergestelde richting en beklimmen in vals plat de Rodeberg. De wandeling gaat niet helemaal tot de top, maar op het hoogste punt van de wandeling reikt het oog ver. We beginnen dan aan de weg terug naar het dal. Rond een boswachtershut in het Hellegatbos zijn middelbareschoolleerlingen verwikkeld in een paintballgevecht. Gelukkig ontzien ze ons. Het pad gaat verder door het Kotje Piepersbos, dat de naam ontleent aan een van de beruchtste figuren op en rond de Rodeberg, die tot na de Tweede Wereldoorlog samen met zijn vrouw in het bos leefde. Mevrouw Kotje Pieper heette in de volksmond Marietje Boterbille om haar smokkelmethode, waarbij ze naar verluidt kilo’s boter onder haar wijde rokken verborg. Eenmaal uit het bos kijken we uit over Westouter en de kerktoren. Op het kerkhof van de Sint-Eligiuskerk liggen naast lokale overledenen ook Britse en (twee) Duitse soldaten begraven, omgekomen in de Eerste Wereldoorlog.

Redmond
Wie door de Westhoek trekt, stuit onherroepelijk op sporen van de Eerste Wereldoorlog. Iedere plaats heeft zijn eigen oorlogsmonument. Honderden grote en kleine soldatenbegraafplaatsen tekenen het landschap. Tijdens het grootste deel van de Eerste Wereldoorlog liep de scheidingslijn tussen de Duitse en geallieerde troepen dwars door het Heuvelland. De bloedigste wapenfeiten zijn de slag om Wijtschate-Mesen in 1914, de mijnenslag van Wijtschate in juni 1917 en de slag om de Kemmelberg in april 1918. Alleen al bij deze laatste slag sneuvelden vierduizend Franse soldaten en werden de Duitse manschappen met tweederde gereduceerd. Dorpen als Kemmel, Westouter werden zwaar getroffen en het landschap was bezaaid met bomkraters.
Een eeuw later en na de lunch in Westouter bezoeken we het Locre Hospice Cemetery in het naburige Loker. Daar ligt onder meer majoor Redmond van de 16de Ierse Divisie begraven. Hij was een van de slachtoffers van de mijnenslag van Wijtschate. Op de kleine begraafplaats overheerst de stilte. Het omringende aanlokkelijke en glooiende landschap doet op geen enkele wijze herinneren aan de bloedige strijd die er ooit heeft gewoed.

Morgen weer een dag!
In de namiddag zijn we terug in Poperinge, onze uitvalsbasis. We vinden een plekje op het terras van een café aan de Grote Markt. Helaas mogen ze er geen Trappist-Westvleteren schenken, maar ook het alternatief smaakt ons voortreffelijk. Over bier gesproken: vrijwel de gehele hopteelt in België vindt plaats in de Westhoek. Een flink aantal regionale brouwerijen gebruikt dan ook deels of helemaal hop van eigen herkomst. Het is dan ook niet zomaar dat in Poperinge het Hopmuseum is gevestigd.
Vanaf het terras kijken we uit op de Sint-Bertinuskerk, het stadhuis en andere historische panden rondom het plein. Maar het is genoeg geweest voor vandaag, voor nu concentreren we ons op het biertje. Een erfgoedwandeling door Poperinge moet tot morgen wachten.

April 2017

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.