Uitwaaien op Schier

Tekst: Hans Cuppen    Foto's: Joke Apswoude

Praktische informatie

Dagelijks meerdere afvaarten vanaf Lauwersoog. Wagenborg verzorgt de overtocht die 45 minuten duurt. Kijk voor bootdiensten en tarieven op www.wpd.nl.
Bereikbaarheid met de trein via Leeuwarden of Groningen. Van daar zijn er busverbindingen (circa 1 uur) naar Lauwersoog. Kijk voor informatie openbaar vervoer op www.9292ov.nl. Bus- en bootverbinding is op elkaar afgestemd.
Bereikbaarheid met de auto: op Lauwersoog is ruime parkeergelegenheid. Parkeertarief per dag circa € 4,00. De auto mag niet mee, Schiermonnikoog is ‘autovrij’.
Op het eiland verzorgt Arriva een busverbinding tussen de aanlegsteiger en het dorp (10 minuten). Retourtarief € 2,50 p.p.
Bekijk of bestel een wandelkaart op Wandelkaart Schiermonnikoog.
Kijk voor algemene informatie en overnachtingsmogelijkheden op www.vvvschiermonnikoog.nl.


Artikel

Print Friendly

Schiermonnikoog is verkozen tot donkerste plek van Nederland. Nachtbrakers kunnen er in het duister Hollands rijkste sterrenhemel bewonderen! Overdag weet de bezoeker zich op het strand, in de duinen of op de kruin van de Waddenzeedijk eenling in een onmetelijke ruimte. Kuieren langs de eilanderhuizen in het dorp mag natuurlijk ook.

Een weekend Schiermonnikoog begint al op de boot. Varen naar het eiland voelt als afreizen naar het buitenland. De rugzakken veilig opgeborgen in de bagagewagens zoeken wij ons een plek aan het raam. Bakboordzijde garandeert uitzicht op de kust, eerst die van Friesland, de tweede helft van de overtocht die van het eiland. Bij de kassa van het buffet – koffie met iets lekkers erbij is traditie – ligt de Lytje Pole, de gratis algemene informatiekrant van Schiermonnikoog. Lytje Pole betekent ‘kleine pol’ oftewel klein stukje grond. Zo noemen de honderd eilanders die nog het Schiermonnikoogs (een afwijkend dialect van het Standaardfries) machtig zijn, hun eiland.

Schiere monniken
De boot vertrekt stipt op tijd. Na een draai in de haven varen we langs de drie karakteristieke gemalen bij Lauwersoog. Volgens de Lytje Pole zijn we op weg naar het kleinste bewoonde Waddeneiland. Zestien kilometer lang en op zijn breedst vier kilometer. De eerste bewoners van het eiland waren in de Middeleeuwen de lekenbroeders van het cisterciënzer klooster Claercamp in het Friese Rinsumageest. Dit klooster gebruikte Schiermonnikoog als agrarische nederzetting. Aan deze monniken ontleent het eiland zijn naam. ‘Schier’ betekent grauw of grijs, naar de kleur van hun pijen. ‘Oog’ betekent eiland.

Duitse graaf
Na de Reformatie vervielen in 1580 het eiland en dus ook de kloostergronden aan de Staten van Friesland. Die verkochten het op hun beurt wegens geldgebrek in 1638 aan de Gooise edelman Johan Stachouwer. Zijn familie hield het eiland ruim twee eeuwen in bezit. De volgende eigenaar J.E. Banck deed het eiland in 1892 van de hand aan de Duitse graaf Von Bernstorff. Na de Tweede Wereldoorlog onteigende de Nederlandse Staat Duits bezit, dus ook Schiermonnikoog. In 1989 werd het eiland aangewezen als Nationaal Park. Ofschoon het merendeel van het eiland geografisch boven de provincie Groningen ligt en door afkalving en aanslibbing meer en meer in oostelijke richting opschuift, maakt Schiermonnikoog toch deel uit van de provincie Friesland.

Aisterbun
We varen nog steeds langs de Friese kust. Ik verdiep me weer in de Lytje Pole. Eeuwen geleden telde Schiermonnikoog meerdere dorpen of buurtschappen. Het grootste daarvan was Westerburen, dat echter door het in oostelijke richting opschuiven van het eiland langzaamaan door de zee werd verzwolgen. Vanaf het begin van de achttiende eeuw werden er steeds meer huizen gebouwd op de plek waar het huidige dorp ligt, Aisterbun of ‘Oosterburen’ genaamd. De officiële naam van de noordelijkste plaats van Nederland luidt sinds 1843 ‘Schiermonnikoog’. Het dorp telt nog geen duizend inwoners (eilanders), waarvan het werkende deel vooral leeft van de toeristen, jaarlijks zo’n driehonderdduizend. Tussen 1600 en 1800 bestond nog geen toerisme. Volgens het artikel in de Lytje Pole vormde in die jaren de visserij met een vloot van meer dan honderd schepen de belangrijke bron van inkomsten.

Vuurtorens
Ik voel wat deining. De veerboot draait, we zijn halverwege. Het platte en langgerekte silhouet van het eiland bepaalt ons panorama. Links van het dorp ligt het Westerstrand, dat in noordelijke en oostelijke richting afbuigt in het Badstrand en het Oosterstrand. De stranden van Schiermonnikoog behoren tot de breedste van Europa. Boven de horizon steken de twee vuurtorens uit. Koning Willem III gaf half negentiende eeuw opdracht tot de bouw ervan. De zuidelijke toren, witte toren in de volksmond, is in 1911 als vuurtoren buiten gebruik gesteld en doet sinds 1948 dienst als watertoren. Op de kruin ervan staat als windwijzer een schiere monnik. De rode toren maakt deel uit van de Nederlandse kustwachtketen en is permanent bemand.
Het overgrote deel van het eiland bestaat uit duinen. Aan de rechterzijde van het eiland zien we het driehoekige baken van de Kobbeduinen. Een rijke flora geeft het duingebied er het hele jaar door een kleurig aanzien. Overigens is tijdens de broedtijd (van half april tot half juli) een groot deel van de Kobbeduinen afgesloten voor publiek.
We passeren de oude aanlegsteiger uit 1927, nu nog in gebruik als jachthaven. Rechts ervan strekt zich de groene Waddenzeedijk uit. Erachter ligt de Banckspolder.

Vredenhof
Nog vijf minuten varen. Het markante en witte Hotel Van der Werff bepaalt het dorpsbeeld. Het drie eeuwen oude pand deed ooit dienst als recht- en raadhuis. Prins Bernhard overnachtte er wanneer hij het eiland aandeed voor de jacht. Rechts van het dorp is voor de kenner de bunker Wasserman zichtbaar, gebouwd op het hoogste duin van het eiland. De bunker maakte tijdens de Tweede Wereldoorlog als commandopost deel uit van de Atlantikwall. Deze verdedigingslinie langs de kustlijn van Noorwegen tot diep in Frankrijk was bedoeld om een geallieerde landing te voorkomen. Tegenwoordig biedt de bunker als uitkijkpunt de eilandbezoeker een weids uitzicht over het eiland, de Noordzee en de Waddenzee.
Wie de bunker aandoet doet er goed aan tweehonderd meter door te lopen naar Vredenhof. Het pittoreske begraafplaatsje ligt in het groen verscholen. Op initiatief van enkele vooraanstaande eilanders is de begraafplaats rond 1920 aangelegd en in gebruik genomen. Er liggen hoofdzakelijk drenkelingen en slachtoffers uit beide Wereldoorlogen begraven.
De veerboot meert af. Twee zeehonden steken ter begroeting hun kop boven water. Ik sla de Lytje Pole dicht. Na het vergaren van kennis volgt de praktijk. We verlaten de boot, hangen de rugzakken om, besluiten de bussen te laten voor wat ze zijn en lopen de drie kilometer naar het dorp. Het wordt onze eerste tocht van een weekend wandelen en uitwaaien op Schier.

 

Maart 2012 (geactualiseerde informatie; oorspronkelijke artikel uit: Voorjaar 2010)

Eén reactie

  1. Goed artikel!
    Nog meer Schiermonnikoog?
    http://www.schierweb.nl !

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.