Tien doden per strekkende meter!

Tekst: Hans Cuppen    Foto's: Joke Apswoude

Kaart

Praktische informatie

Reis en verblijf
Eigen vervoer is noodzakelijk. Het beschreven gebied ligt 420 autokilometers van Utrecht.
Wij overnachtten in de nabij gelegen Auberge de Vauclair in Bouconville Vauclair (www.auberge-de-vauclair.fr/).

Museum
De Caverne du Dragon is sinds 1969 een museum. Een bezoek eraan is een must. In het museum geven de rondleidingen met een gids een indringend beeld van wat zich tijdens WO I heeft afgespeeld rondom de Chemin des Dames. Kijk voor informatie op de Engelstalige site www.caverne-du-dragon.com/en/default.aspx.

Wandelen
De wandeling (2,5 kilometer) naar het uitkijkpunt Plateau de Californie biedt een weids uitzicht over de omgeving http://aisne.tourinsoft.com/upload/MEDIA_516a5c26-51fd-4d01-a09d-25377281e552.pdf.
Wij liepen de wandeling (10,5 kilometer) van de postbode (http://aisne.tourinsoft.com/upload/MEDIA_e3bbf519-731c-4206-8e77-0b62c6c280c2.pdf).

Overig
Kijk voor meer informatie over de L’Aisne en voor wandelalternatieven op www.evasion-aisne.com/en/ (Engelstalig).
Kijk voor onder meer het herdenkingsprogramma voor de komende vier jaar op http://greatwar1418.eu/agenda (Nederlandstalig) of specifiek voor het departement Aisne op www.aisne14-18.com/ en klik vervolgens onderaan op de button ’14 Mission 18 – Centenaire’ (Franstalig).
Kijk ook op www.rendezvousenfrance.com/ en http://picardietourisme.com/NL.


Artikel

Print Friendly

De Chemin des Dames is in 2014 een lieflijk weggetje vanwaar de bezoeker een weids uitzicht heeft over het licht glooiende en uitgestrekte landschap van Picardië. Zo op het eerste gezicht doet niets vermoeden dat hier een eeuw geleden de hel losbarstte waarbij driehonderdduizend militairen het leven lieten.

De Chemin des Dames ontleent de naam aan de twee dochters van de Franse koning Lodewijk XV, die de weg in de achttiende eeuw gebruikten om vanuit Parijs hun gouvernante in het kasteel De la Bove bij Vauclair te bezoeken. De dertig kilometer lange weg, zuidelijk van Laon, ligt op een heuvelrug, die tientallen meters uittorent boven het omringende landschap. Aan de zuidkant ligt de vallei van de rivier de Aisne, aan de noordkant de vallei van het riviertje de Ailette.

Drachenhöhle
Vrijwel vanaf het begin van de Eerste Wereldoorlog bezetten de Duitse troepen de heuvelrug en veranderden de Chemin des Dames in een onneembare vesting; onderdeel van het zogenaamde Westelijk Front, dat zich uitstrekte van de Belgische Westhoek tot aan de Franse Vogezen. Halverwege het traject van de Chemin des Dames lag een voormalige kalksteengroeve, door de Duitsers Drachenhöhle genoemd en door hen veranderd in een ondergrondse kazerne, compleet met commandopost, slaapzalen, woonvertrekken, een ziekenkamer, een kapel, een begraafplaats; alle ruimten voorzien van elektriciteit.

Ter voorkoming van een mogelijke geallieerde aanval, splitsten de Duitsers in 1917 het geheel verticaal in tweeën door het plaatsen van muren. Dat maakte het later zelfs mogelijk dat de Duitsers en geallieerden gezamenlijk in het ondergrondse gangenstelsel verbleven, zonder dat van elkaar te weten. Overigens namen de Fransen de naam Drachenhöhle over: Caverne du Dragon. Onder begeleiding van een gids wandelen we door de voormalige mijngangen. Na de rondleiding van een uur hebben we het koud gekregen. Het is onvoorstelbaar dat soldaten in deze kille en naargeestige omgeving dagen, zo niet weken verbleven!
De heuvelrug vormde tot 1917 een stabiele frontlinie, de Duitsers erachter en de geallieerden ten zuiden ervan in het dal van de Aisne. De Franse generaal Nivelle wilde een eind maken aan deze stellingenoorlog en op 16 april 1917 lanceerde hij een groots opgezet offensief, dat op een massale slachting uitliep. Vanaf de Chemin des Dames maaide Duits mitrailleurvuur de geallieerde aanval neer. In een tijdsbestek van een week vielen alleen al aan Franse zijde honderdduizend doden.

La Chanson de Craonne
De opzienbarende nederlaag ondermijnde het moreel van de Franse troepen en leidde in de maanden mei en juni 1917 tot massale muiterij, die werd bezongen in het Chanson de Craonne, waarvan de schrijver onbekend is. Het refrein:

Adieu la vie, adieu l’amour,
Adieu toutes les femmes
C’est bien fini, c’est pour toujours
De cette guerre infâme
C’est à Craonne sur le plateau
Qu’on doit laisser sa peau
Car nous sommes tous condamnés
Nous sommes les sacrifiés

Op zichzelf is het begrijpelijk dat het militaire gezag het chanson verbood. Om de rebellie onder de manschappen tegen te gaan werden vijfhonderd muitende soldaten ter dood veroordeeld, waarvan er uiteindelijk 26 zijn geëxecuteerd. De naam van het lied is vernoemd naar het dorp dat volledig van de aardbodem verdween. Klik hier om naar het lied te luisteren.
We lopen de korte wandeling naar het uitkijkpunt Plateau de Californie. Het is lenteweer. Van bovenaf op de houten observatietoren is het nieuwgebouwde Craonne zichtbaar en daarachter in de heiige verte het dal van de Aisne. Beneden, langs de weg, markeert een plateau de plek waar ooit de kerk Saint-Martin van het oude Craonne stond. Op een zwart-wit foto kijken enkele van de zevenhonderd voormalige inwoners in de lens. Zo te zien zijn ze zich nog niet bewust van de verschrikkelijke nabije toekomst die hun te wachten staat.

Pétain
Na het debacle werd generaal Nivelle aan de kant geschoven en vervangen door generaal Pétain. Na het moreel van de troepen te hebben hersteld begon hij een beperkt, maar goed voorbereid gevecht waarmee de heuvelrug eind oktober 1917 in Franse handen viel. Echter, in maart 1918 dreef een verpletterend offensief van Duitse kant de geallieerde legers zuidwaarts over de Marne. Een nieuw Frans offensief in juli 1918, ondersteund door driehonderdduizend Amerikaanse troepen, leidde tot een doorbraak in de vijandelijke linies. Op 10 oktober 1918 verlieten de Duitse troepen definitief de Chemin des Dames.
In vier jaar tijd vielen langs die dertig kilometer lange weg driehonderdduizend doden, dat zijn tien doden per strekkende meter! Complete dorpen werden van de kaart geveegd. Van alle Franse departementen is het departement van de Aisne in de Eerste Wereldoorlog het zwaarst getroffen. Geen record om trots op te zijn. Bij de wederopbouw van het departement zijn zelfs de Verenigde Staten en Zweden betrokken geweest.

Postbode
Voor de Eerste Wereldoorlog nam de postbode vanuit het oude Craonne een route die voerde over de Chemin des Dames en daarna over een pad door het bos Domaniale de Vauclair naar het voormalige gehucht Vauclerc. Het gerucht gaat dat landarbeiders hun werk onderbraken wanneer de postbode langskwam voor zijn ronde. In de loop der jaren is het pad ‘le chemin du facteur’ (weg van de postbode) gaan heten. Vanaf 1914, toen de Chemin des Dames de frontlinie vormde, werd over hetzelfde pad nog steeds post vervoerd; niet langer door een postbode maar door een legerkoerier. De post bestond uit brieven van frontsoldaten naar thuis en vice versa.

Pas op!
De volgende dag breekt de zon voorzichtig door de ochtendmist. Het is half maart en volop lente. Wij beginnen ‘le chemin du facteur’ bij de restanten van de cisterciënzer abdij van Vauclair. Tijdens de Franse Revolutie bleef de abdij uit 1134 gespaard, door en na de gevechten van de Eerste Wereldoorlog bleef er niet veel meer van over dan een ruïne. Het is windstil, een ochtendzon zorgt voor een fotogenieke en vredige aanblik. Eenmaal op pad lacht een groene ekster ons welkom op ‘le chemin du facteur’.
We lopen in een bos en het is er doodstil. Een eeuw geleden zijn hier de bomen stukgeschoten en weggemaaid door artillerie- en mitrailleurvuur. Om de haverklap wijzen paaltjes links en rechts van ons naar de restanten van loopgraven, die zich slingerend een weg door het bos banen. Ons is verteld uit de voormalige loopgraven weg te blijven. ‘Je weet maar nooit of je toevallig op een verdwaalde granaat stapt die nog op scherp staat!’ Dat de Eerste Wereldoorlog honderd jaar na dato nog slachtoffers eist blijkt de maandag na thuiskomst: in Ieper zijn bij graafwerkzaamheden twee dodelijke slachtoffers gevallen; ze stuitten op een granaat! We luisteren naar de indringende stilte en beseffen dat die stilte hier veelzeggend is. 

Lees ook de artikelen op deze site ‘Amerikanen aan de Marne’ en ‘Wilfred Owen was hier!’. De artikelen vormen een drieluik over de Eerste Wereldoorlog in het departement van de Aisne.

Maart 2014

Eén reactie

  1. Het verhaal verbeeldt op toegankelijke wijze de gruwelijkheden van een zinloze oorlog en prikkelt om waakzaam te blijven voor een herhaling .

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.