Ridderhofstad aan de Vecht

Tekst: Leo Oele    Foto's: Heleen oele

Praktische informatie

Hoe er te komen?
Landgoed Gunterstein ligt op anderhalve km afstand van NS-station Breukelen. Route: Stationsweg ri. Breukelen,1ste straat RA Broekdijk-West, voetpad omhoog en via fietspad brug A’dam-Rijnkanaal over. Even na brug RA naar beneden, op Kanaaldijk-Oost RA, bij sluis RA Stationsweg, op einde LA ophaalbrug over en RA Kerkbrink, Brugstraat, RD witte ophaalbrug over Vecht, weg (Zandpad) oversteken, Laan van Gunterstein. Automobilisten kunnen bij Gunterstein niet parkeren. Parkeermogelijkheden in centrum Breukelen onder meer Kerkplein en Kerkbrink; laatste niet tijdens vrijdagmarkt. Het landgoed is voor een deel openbaar. Niet toegankelijk zijn vanwege privégebruik: kasteel en bijgebouwen, eerste toegangspoort rechts vanaf Laan van Gunterstein en tuin Engels Werk.

Boeken
‘Kastelen en ridderhofsteden in Utrecht’ onder red. van B. Olde Meierink e.a., uitg. Matrijs, Utrecht, 1995, ISBN 90 3545 072 6.
‘Breukelen, geschiedenis en architectuur’ door Arie Manten en Marina Laméris, uitg. Kerckebosch, Zeist, 2008, ISBN 978 90 6720 443 9.

Adressen
Gemeente Breukelen, Markt 13, tel. 0346-260900, www.breukelen.nl.
Historische Kring Breukelen, tel. 0346-262817, www.histkringbreukelen.nl.


Artikel

Print Friendly

Een betere gids kun je je niet wensen. Hij werkte eerst als hovenier en gaf als docent tuinaanleg en -onderhoud enthousiast leiding aan de jaarlijkse werkweken van zijn school. Bij zijn 25-jarig jubileum als chef d’équipe kreeg het bospad, dat hij met zijn leerlingen bewandelbaar had gemaakt, zijn naam: Joop Verhoef. Op zijn uitnodiging bezoeken we het landgoed van kasteel Gunterstein in Breukelen, tussen de Vecht en de Loosdrechtse Plassen.

Van de twintig buitenplaatsen in Breukelen zijn er drie kastelen, die de status van ridderhofstad hadden: Gunterstein, Nijenrode en Oudaen. De bewoners waren van adel, hadden een zetel in het bestuur en genoten vrijstelling van belasting. Gunterstein ontstond in de 14de eeuw. Landsadvocaat Johan van Oldenbarnevelt woonde er enige tijd. Na twee keer te zijn verwoest, kwam het in 1680 in het bezit van de Amsterdamse koopmansweduwe Magdalena Poulle. Op de ruïnes liet zij naar classicistisch model een nieuw kasteel bouwen, zoals het er nog altijd staat. De omringende tuinen werden aangelegd in de geometrische Franse stijl, later omgevormd in de natuurlijker Engelse landschapsstijl.

Lindelaan
Joop Verhoef is geboren en opgegroeid in de Vechtstreek. Al vanaf zijn jeugd komt hij op Gunterstein. Hij neemt ons mee naar de Lindelaan, de brede oprijlaan naar het kasteel, omzoomd door hoge lindebomen. Aan één kant loopt een smal pad, dat vroeger bedoeld was voor het dienstpersoneel. De laan is een fraai voorbeeld van de strakke Franse tuinaanleg. Het is een tweehonderd jaar oude zgn. zichtlaan. We lopen voor het kasteel langs door de Kastanjelaan, die overgaat in de Beukenlaan (met zicht op de Vecht) en de Hoge Slinger waar nog een – met graffiti beschilderde – bunker van de Nieuwe Hollandse Waterlinie staat. Er komen nogal wat ringslangen voor en in de herfst is het park bezaaid met paddenstoelen. Aan weerskanten strekken zich weilanden uit, omringd door houtwallen. In het midden wat groepjes bomen.

Moeras
De Achterplaats, het oostelijk gedeelte van het 115 hectare grote kasteelpark dat grenst aan het Amsterdams Waterleidingkanaal, was vroeger een labyrint. Vooral in deze sterk verwilderde omgeving hebben de leerlingen van de derde vmbo-klas van het Aalsmeerse Wellant College menig zweetdruppeltje gelaten. Joop Verhoef: ‘Het was een moeras, echt prut waarin we met lieslaarzen aan moesten ploeteren. Zo herstelden we met behulp van kruiwagens, puin en nylondoek een slingerpad. De scholieren sliepen op het landgoed in tenten, er waren vier kranen voor koud water en de hele nacht brandde het kampvuur. Ze genoten van het primitieve leven in de vrije natuur. Op de vijver voeren ze met zelfgemaakte vlotten van autobanden. Sommigen waren zo onervaren, dat ze dachten over het kroos te kunnen lopen. We ondernamen nachtelijke zwerftochten over het landgoed. Ik maakte ze daarbij wijs, dat je wel eens wilde zwijnen kon tegenkomen. In het stikdonkere bos riep ik ze om plat te gaan liggen en dan dook de hele klas de brandnetels in.’ Dezelfde noeste arbeid lag ten grondslag aan het Joop Verhoefpad, waarmee een aantrekkelijke wandelroute over Gunterstein werd afgerond. Halverwege staan twee bankjes met zicht op een vijver.

Boomgaard
De werkweken van het Wellant College op Gunterstein zijn inmiddels verleden tijd. Met weemoed kijkt Joop (‘Het waren de weken van mijn leven’) erop terug. En met hem doet Arnold Achterkamp dat, die als hovenier op Gunterstein werkt voor de landelijke Stichting tot behoud van Particuliere Historische Buitenplaatsen. Hij maakt de werkweken van nabij mee. Naast het kasteel heeft hij een boomgaard, die de tuin van Van Oldenbarnevelt wordt genoemd, in oude luister hersteld.

Engels Werk
Joop gunt ons ook een kijkje in het zogenaamde Engels Werk, een afgesloten binnentuin met veel opmerkelijks. Zoals een prachtige dertig meter hoge sequoia, een ginkgo en een moerascypres, herkenbaar aan zijn luchtwortels. Een dwergconifeer is uitgegroeid tot een heuse hut. Op een open plek in het bos staat de beeldengroep ‘De roof van Persephone door Hades’ uit 1712, vermoedelijk gemaakt door de Duitse architect en beeldhouwer Jan Peter van Baurscheit. Joop maakt ons attent op enkele beschadigingen, die door vallende takken tijdens een storm zijn ontstaan. ‘De Rots’ was een specifiek (kinder)tuinhuisje in het Engels Werk. Op de houten wanden waren rotsblokken geschilderd, zodat het leek alsof het huisje in steen was opgetrokken: een trompe-l’œil dus. Tevens was het, zoals wordt aangenomen, een van de eerste follies op het Europese vasteland. In 1970 werd het wegens instortingsgevaar afgebroken. De onderdelen zijn bewaard gebleven, zodat het ooit nog eens kan worden opgebouwd.

Gobelinzaal
Het Engels Werk is de privétuin van het kasteel, dat sinds 1935 in bezit is van de familie Quarles van Ufford. Jhr. mr. W.H.D. Quarles van Ufford was burgemeester van verschillende gemeenten en directeur van het Kabinet van de Koningin. Zijn grote hobby was schaatsen. Twee keer leidde hij als chef de mission de Nederlandse delegatie op de Olympische Winterspelen. Voor de scholieren van de werkweken gaf hij rondleidingen in het kasteel, waarbij hij hen steeds wist te boeien met interessante bijzonderheden over de geschiedenis en het interieur van het gebouw. Onbetwist hoogtepunt van de rondleiding was de gobelinzaal met prachtige 17de eeuwse wandtapijten en een schilderij van de stichter van het ‘nieuwe’ Gunterstein, Magdalena Poulle. Op het schilderij staat zij afgebeeld samen met haar neefje Pieter, die een plattegrond van de buitenplaats ophoudt. Een curieus kunstwerk, waarmee historici én hoveniers hun voordeel kunnen doen.


Wandelpionier

‘Ieder keer als ik langs Breukelen kom, dank ik in gedachten Kees de Tippelaar voor zijn goed voorbeeld,’ schreef Jac. P. Thijsse bijna een eeuw geleden in ‘De Vecht’, een van zijn bekende Verkade Albums. Kees was een zeer gedreven wandelaar. Hij wordt beschouwd als de grondlegger van het langeafstandswandelen. Daarnaast was hij avonturier, verzamelaar en weldoener. Léonard Corneille Dudok de Wit (1843-1913), zoals hij eigenlijk heette, was van rijke komaf en hoefde dan ook niet te werken. Hij bewoonde villa Slangevecht in Breukelen en ondernam vele wandelreizen. In 1865 doorkruiste hij te voet het eiland Java, een afstand van 3.560 km. Hij had alleen een koffertje, schoenen en een paraplu bij zich. Het liefst liep hij op blote voeten. Onderweg kocht hij allerlei etnografica, die hij naar Nederland liet verschepen om in zijn privémuseum bij Slangevecht ten toon te stellen. Ook van zijn wandelingen naar onder meer Parijs, Wenen en van New York naar Philadelphia (voor de Wereldtentoonstelling in 1876) bracht hij voorwerpen voor zijn verzameling mee. Elk jaar op zijn verjaardag (3 oktober) trakteerde hij de schooljeugd in Breukelen op poffertjes. Deze traditie bestaat nog steeds dankzij een fonds, dat hij bij testament oprichtte. De wandelpionier is in Breukelen begraven. Op zijn graf ligt een plaquette van vrienden en bewonderaars met de tekst ‘Aan de nagedachtenis van den goeden mensch, den groot-toerist-wandelaar Kees de Tippelaar.’ In het park Boom en Bosch bij het gemeentehuis is een beeldje van hem te zien als wandelaar met zijn hond, hoed en paraplu.


Routebeschrijving

Rondwandeling landgoed Gunterstein (4 km) over merendeels onverharde en soms drassige (gras)paden. Start op Laan van Gunterstein (asfaltweg) die links van kasteel loopt, passeer 1ste toegangspoort rechts (privé), na 350 m bij tweede toegangspoort en bocht naar links RD door draaihek, 2x RA Lindelaan, voorbij Engels Werk (privé), voor kasteel LA Kastanjelaan, Beukenlaan en Hoge Slinger, RD, pad links (Sparrenlaan) negeren, bij Essenlaan en bunker RD Binnenlaan, na wetering 1ste pad LA, en na 200 m RA Slingerlaan, RA Joop Verhoefpad, op einde LA en op dijk langs Amsterdams Waterleidingkanaal RA, na 200 m RA Buitenlaan (smal bospad met LAW-markering), na 1 km komt pad via bruggetje uit op Zandpad, RA, na 600 m terug op vertrekpunt Laan van Gunterstein. Wie vanaf het Amsterdams Waterleidingkanaal verder wil wandelen, bijv. via Tienhoven naar NS-station Hollandsche Rading (15 km), kan gebruik maken van de routegids van deel 3 van het Marskramerpad, uitg.Wandelplatform-LAW, Amersfoort.


 

Februari 2012 (geactualiseerde informatie; oorspronkelijke artikel uit: Februari 2009)

2 reacties

  1. Als werkgroeplid van het cursusproject SWIB, zou ik graag in contact komen met de hovenier van het landgoed de heer Arnold Achterberg.
    Bij de beursmatch in het afgelopen jaar, is er met een van onze andere werkgroepleden gesproken over een keer snoeien in de tuinen van het landgoed Gunterstein.
    Het zou leuk zijn als we tot een samenwerking kunnen komen met onze cursus snoeien.
    Met vriendelijke groeten,
    Ireen Roefs

  2. inmiddels heeft de redactie deze vraag beantwoord.

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.