Pelgrimeren op zijn Zweeds

Tekst: Hans Cuppen    Foto's: Hans Cuppen

Kaart

Praktische informatie

Reis
Het beschreven gebied is per vliegtuig bereikbaar. De KLM vliegt dagelijks meerdere keren rechtstreeks tussen Amsterdam en Linköping. Retourvluchten vanaf € 220.
Tussen het vliegveld en het treinstation van Linköping (Resecentrum) kunt u het best een taxi nemen, kosten circa € 15. Tussen het treinstation van Linköping en Borensberg (afstand circa vijfentwintig kilometer) rijden frequent bussen, ritduur dertig minuten. In de bus kunt u het kaartje per pin betalen.

Verblijf
Wij verbleven op basis van vol pension in de herberg Glasbruket in Borensberg. Kijk voor een korte indruk van Glasbruket hier naar een filmpje.
Glasbruket biedt de lezer twee wandelarrangementen aan:

– Klik hier (pdf) voor de aanbieding van de Pelgrimswandeling Kloosterpad.
– Klik hier (pdf) voor de aanbieding van de Pelgrimswandeling Birgitta.

Wandelgids
De pelgrimstocht ‘Klosterleden’ is beschreven in de routegids ‘The Pilgrim Way to Vadstena’ (ook in het Duits of Zweeds). De gids beschrijft twaalf dagetappes van circa twintig kilometer per etappe. Het boekwerkje met routekaartjes en –beschrijvingen kost € 10 en is te koop in het Vreta Kloster nabij Berg, bij lokale VVV’s of in het pelgrimsoord in Vadstena.
De pelgrimstocht ‘Birgittaleden’ is beschreven in een Zweedstalige brochure. De tocht tussen Linköping en Vadstena bestaat uit vier dagetappes, variërend van veertien tot vierentwintig kilometer. De gratis brochure met routekaartje is verkrijgbaar in het Vreta Kloster nabij Berg, bij lokale VVV’s of in het pelgrimsoord in Vadstena.

Het oude Zweden
Voor wie het oude Zweden wil zien is een bezoek aan het openlucht museum Gamla Linköping aan te bevelen. De bezoeker waant zich in het Zweden van vroeger. Het museum is het hele jaar op alle dagen geopend. Kijk voor meer informatie op http://www.gamlalinkoping.info/index.php/en (Engelstalig).


Artikel

Print Friendly

Ook in Zuid-Zweden kunt u pelgrimeren. In Östergötland, het agrarisch hart en de graanschuur van Zweden, lopen halverwege Stockholm en Gotenburg de trajecten van twee pelgrimstochten. Hun eindbestemming is Vadstena, de begraafplaats van de heilige Birgitta.

Östergötland is een zogenaamd landschap in het Zuid-Zweedse landsdeel Götaland. Het heeft een oppervlakte van tienduizend vierkante kilometers (kwart van Nederland), is met ruim vierhonderdduizend inwoners zeer dun bevolkt en behoort tot de provincie Östergötlands län.
Dwars door Östergötland, van oost naar west, loopt het traject van de ‘Klosterleden’ (kloosterpad), een pelgrimstocht van twaalf etappes met een totale lengte van ruim tweehonderd kilometer.
Dan is er ook nog de ‘Birgittaleden’, een pelgrimstocht van Linköping naar Vadstena, een vierdaagse route van in totaal achtenzeventig kilometer.
Beide pelgrimstochten, waarvan we enkele etappes hebben gelopen, eindigen in Vadstena, waar de stoffelijke resten van de heilige Birgitta zijn begraven (zie kader).

Luthers
Half negen ’s morgens beschijnt een waterig zonnetje de abdijkerk van Vreta Kloster. In en om de kerk onderrichten een non en kloosterbroeder in habijt een groepje basisschoolleerlingen. Hun juf houdt de kinderen enigszins in het gareel. De Zweedse Kerk (Svenska kyrkan) was tot 2000 de staatskerk van Zweden, een luthers kerkgenootschap, waarvan in 2012 twee van de drie Zweden lid waren. Maar vanaf 2000 zijn Zweden bij hun geboorte niet langer automatisch lid van de staatskerk, waardoor het aantal leden daalt.
De kerk van het Vreta Kloster stamt uit de twaalfde eeuw en wordt beschouwd als een van Zwedens fraaiste middeleeuwse bouwwerken. Ook het omringende kerkhof met eeuwenoude bomen die aan het herfsten zijn is het aanzien meer dan waard. In het voorportaal van de kerk ligt het nodige documentatiemateriaal. We kopen er de Engelstalige gids van de ‘Klosterleden’ en gaan op pad.

Falurood
We belopen vandaag voornamelijk geasfalteerde landweggetjes. Het koren is recentelijk geoogst; voor ons aan weerszijden dus geen wuivende akkers maar wél een weidse ruimte. Huizen of boerderijen die we passeren zijn in het algemeen in hout opgetrokken en Zweeds rood geschilderd; ook wel Falurood (faluröd), de kleur van een pigment dat wordt toegepast in verf. De naam komt van de typische kleur in de kopermijnen bij de Zweedse stad Falun.
We passeren zo nu en dan een geel geschilderde woning. We hebben ons laten vertellen dat gele woningen vroeger toebehoorden aan de welgestelden. Naast dat rood en zo nu en dan geel vallen ons ook de stilte en rust op. We zullen in de komende drie dagen waarin we negentig kilometer afleggen niet meer dan een handvol wandelaars en fietsers tegenkomen. Een ervan vertelt ons in het Engels dat we aan de verkeerde kant van de weg lopen. Niet dat het er veel toe doet, de spaarzame auto’s passeren ons omzichtig en met aangepaste snelheid. We moeten alleen zo nu en dan de berm in voor de gevaarten van tractoren met aanhangers, afgeladen met aardappelen of andere oogst.
In dorpjes staan naast huizen hier en daar auto’s; er moet dus iemand wonen of werken, maar we zien geen levende ziel. Ook de gehuchten Ledberg en Björkeberg schijnen verlaten. Hun kerken zijn helaas gesloten. Ondanks het wakend oog van de Heer wordt ook in Zweden uit kerken gestolen.

Hemel met sterren
We lunchen op een bankje tegen de gevel van de kerk in Vasterlösa. Gelukkig hebben we ons eigen lunchpakket en drinken meegenomen, onderweg komen we namelijk geen enkele uitspanning tegen. We zien hoe dan ook geen middenstand. Voor de boodschappen moet je hier een flink eind rijden naar supermarkten in grotere plaatsen. De kerk in Vasterlösa is gelukkig open, we mogen het interieur bewonderen. Als op het altaar de voorganger zijn blik naar het plafond zou richten, ziet hij een kobaltblauwe hemel met sterren.
Buiten Vasterlösa, in een complete leegte waarin we binnen een redelijke straal geen huis of boerderij ontdekken, liggen aan weerszijden van de weg twee bushaltes. Tegen een ervan leunt een aan de paal geketende fiets. We vragen ons af waar de eigenaar woont. In de verte zien we boven de boomtoppen de torenspits van het kerkje van Normlösa, vandaag onze eindbestemming.

De volgende ochtend start onze wandeling in Normlösa. Even buiten het dorp, nadat we het riviertje de Svartån over zijn gestoken, zien we in het veld twee reeën, het eerste wild dat we zien. Rendieren schijnen af te zakken naar dit deel van Zweden, wanneer in de noordelijkere wouden strenge vorst en sneeuw hun voedsel afschermen.

Viking

Over voornamelijk zandpaden lopen we naar Skänninge, een groter plaatsje met drieduizend inwoners, waarvan de aanblik van ver door industrie en graansilo’s wordt ontsierd. Tegenover de kerk drinken we in café Kallan een kopje thee. Aan het fraaie dorpsplein liggen wat winkels en het oude stadshotel. In het voormalige raadhuis is de VVV gevestigd.
Centraal op het plein staat een reusachtig beeld van een viking, met in de ene hand een knots en in de andere een bierpul. Volgens de wandelgids was Skänninge twee dertiende-eeuwse abdijen van de dominicanen rijk. We treffen de bouwwerken of restanten ervan niet aan. We vragen ons hoe dan ook af hoe Zweden omgaan met hun historisch of cultureel erfgoed. In de plaatsjes die we passeren zien we afgezien van uitstekend onderhouden middeleeuwse kerken zo op het eerste gezicht nauwelijks historische panden.
Uitzondering daarop vormt Vadstena, een stadje met zesduizend inwoners, het eindpunt van de Klosterleden en Birgittaleden. Door straatjes met fraai geschilderde panden en geplaveid met Belgische keitjes lopen we tegen zessen naar het klooster van de heilige Birgitta en de bijbehorende kerk. De kerk en het klooster blijken gesloten. Dat geldt ook voor het pelgrimscentrum en bijbehorend winkeltje, die hun deuren al drie uur ’s middags sluiten. Pelgrims moeten zich schijnbaar haasten. Maar bidden kan en mag altijd. In een kapelletje staan knielbankjes en brandende waxinelichtjes. Een kloosterling wenkt ons binnen, we slaan zijn uitnodiging af.


Heilige Birgitta
Op dertienjarige leeftijd werd Birgitta Persson (1303-1373) uitgehuwelijkt aan de hoogwaardigheidsbekleder Ulf Gudmarsson. Ze werd vrouwe van het herenhuis Ulvåsa in Östergötland en kreeg acht kinderen. Als kind had ze al visioenen en als volwassene pelgrimeerde ze naar Santiago de Compostela, Rome en Jeruzalem. In 1346 stichtte ze in Vadstena het klooster van de Orde van de Allerheiligste Verlosser, beter bekend als de Birgittinessen.
Op de terugweg van haar pelgrimage naar Jeruzalem stierf ze en haar stoffelijke resten zijn in een omtrekkende beweging via Oostenrijk, Polen en de Baltische Zee overgebracht naar en begraven in Vadstena. In 1391 werd Birgitta heilig verklaard. Ze is de enige Zweedse heilige. Birgitta is patrones van Zweden en in 1999 verhief paus Johannes Paulus II haar ook tot patrones van Europa.


Juweeltje
Van de pelgrimstocht ‘Birgittaleden’ lopen we de etappe van Borensberg naar Motala. Het eerste stuk gaat over het jaagpad langs het Götakanaal (zie afzonderlijk artikel over het Götakanaal). Het is windstil, ochtendnevel hangt boven het stille water. Bij Brunneby steken we het kanaal over. Ook vandaag overheersen de stilte en leegte. Waar zijn de inwoners en wordt hier gewerkt? In de berm ligt een dode haas, hij is wél een auto tegengekomen.
In Ekebyborna maaien gemeentewerkers het gras van het kerkhof. Op ons verzoek openen ze vriendelijk de kerkdeur. Het interieur van het juweeltje uit de veertiende eeuw is adembenemend mooi. Het schilderwerk is uitgevoerd in pasteltinten: groen houtwerk en zalmroze muren die zijn versierd met fresco’s. Op een bankje op het kerkhof eten we onze lunch waarna we de wandeling vervolgen. Ons wacht nog Birgittas Udde, volgens de brochure over Birgittaleden het hoogtepunt van de tocht. Het blijkt niet meer dan een ruïne van wat eens het herenhuis Ulvåsa is geweest en waar de heilige Birgitta het grootste deel van haar leven heeft gewoond. De stenen restanten liggen op het uiteinde van een landtong aan het meer Boren. Langs het meer zien we,verscholen tussen de bomen een stuga, een vakantiehuisje dat alleen bereikbaar is met de boot. Het uitzicht over het meer moet vanaf de veranda overweldigend zijn; een bekoring van stilte en leegte!

Oktober 2013

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.