Oerbos met bizons (?) in Polen

Tekst: Marianne Sinke    Foto's: Marianne Sinke

Kaart

Praktische informatie

Hoe er te komen
Białowieża (Witte toren) bereik je met de auto over nieuwe snelwegen tot Warschau. Daarna wordt het pionieren tot de regiohoofdstad Hajnowka. Vanaf hier voert een twintig km lange weg dwars door het bos naar het dorp Bialowieza. Met de trein vanaf Warschau ga je ook naar Hajnowka (vier uur), waar een geregelde busverbinding (PKS) met het dorp  is.

De afstand vanaf Amsterdam is ruim 1420 km.

Websites
PTTK Informatiecentrum (tourist & guide service): www.pttk.bialowieza.pl

Nationaal Park Bialowieza: www.bpn.com.pl

Algemene gids voor Polen:

Gebruikte gids voor wandel- en fietstochten: Crossbill guides, Bialowieza primeval forest: www.crossbillguides.com.

Kaart: Compass, Puszcza Bialowieska i Okolice (1 : 50.000)


Artikel

Print Friendly

Koningen en keizers komen er allang niet meer. Toch trekt Białowieza, een Pools dorpje met zo’n tweeduizend inwoners op een paar kilometer afstand van de Wit-Russische grens, jaarlijks nog steeds zo’n honderdduizend toeristen. De grote aantrekkingskracht van het dorpje is de omgeving: oerbos waar je oog in oog kunt komen te staan met een Europese bizon.

Oerbos, voor veel Nederlanders opgegroeid in een cultuurlandschap, heeft het woord een magische klank. Het gaat immers om bos dat zich in de loop der eeuwen zonder veel menselijke invloed heeft ontwikkeld en gehandhaafd. Dat het Woud van Białowieza nu het laatste grote laaglandoerbos van Europa is, is met name te danken aan het feit dat de wijde omgeving van het dorp ooit het jachtgebied was van Poolse koningen en Russische tsaren.

Tsaar Nicolaas II liet er eind 19de eeuw een jachtkasteel bouwen, maar kwam slechts vijf keer met zijn familie op bezoek. Per trein, het speciaal voor hem gebouwde station is er nog. Het is nu een chique restaurant, dat de Russische connectie met verve uitdraagt. Bij het raadplegen van restaurantwebsite klinkt de nostalgische muziek van de film Dr Zhivago, en buiten op het perron naast de houten villa staat een treinwagon met in cyrillisch schrift de initialen van de tsaar. Met het tsaristische jachtkasteel is het minder goed afgelopen: in de zomer van 1944, tijdens de evacuatie van de Duitse troepen, trof een granaat de kasteeltoren met als gevolg een verwoestende brand. In de jaren zestig van de vorige eeuw werden de restanten afgebroken. Nu is alleen de toegangspoort nog over.

Białowieza met zijn mooie Russische houten huizen in opvallende kleuren is een goed startpunt voor het verkennen van de bossen. Een deel ervan is alleen met een gids te bezoeken. Dankzij de uitleg van de gids krijgen we tijdens de drie uur durende wandeling oog voor het oerbos. Hij wijst ons op de vele verschillende boomsoorten die kris-kras door elkaar staan. Linden, olmen, eiken, sparren, dennen, esdoorn. Een ander groot verschil met een productie- en cultuurbos is dat zieke bomen niet worden weggehaald. Valt een boom uiteindelijk om, dan blijft die liggen tot hij helemaal verteerd is. Dat kan tientallen jaren duren. Onze gids, die al enkele decennia in het Woud komt, weet zich feilloos te herinneren wanneer bepaalde bomen zijn omgevallen. ‘Een strijd om licht en ruimte’, zo omschrijft hij het wel en wee van de bomen. Alle bomen hebben in vergelijking tot hun familieleden in een cultuurbos dan ook langere stammen en kleinere kronen.

Volop vertrouwen
Als we na onze rondleiding op de kaart kijken, zien we dat we maar een fractie van de bosrijke omgeving hebben gezien. Naast het streng afgeschermde gedeelte zijn grote stukken bos vrij toegankelijk. Kilometers lange bospaden doorsnijden het gebied. De Russische tsaren lieten dit wegenstelsel ooit aanleggen in de vorm van een ruitpatroon met onderlinge afstanden van een Russische werst (ongeveer 1,067 kilometer). Zo konden ze gemakkelijker diep in het bos komen.

We besluiten een fiets te huren. In het naseizoen hebben we volop keuze. De plaatselijke fietsverhuurder heeft op zijn beurt volop vertrouwen in ons. We hoeven geen identiteitsbewijs te laten zien en geen borg te betalen. Hij gebaart dat we vooral aan onze fietstocht moeten beginnen en dat het pas bij terugkomst tijd is voor zakelijke kwesties. Buiten het vakantieseizoen, op een maandagochtend, betekent dit een tocht over stille bospaden. We komen niets of niemand tegen.

In de loop van de dag passeren we allerlei soorten bossen. Percelen waar de bomen wortelen in waterrijke gronden, dan weer zandgronden met naaldbossen. Een mooi rustpunt is de brug over de Lesna. Deze rivier, omzoomd door brede rietkragen, meandert door het landschap. We vervolgen onze route naar het dorpje Topilo. Ook daar is weinig activiteit, maar het plaatsje is in ieder geval berekend op de komst van veel toeristen. Aan de rand van een groot waterreservoir is een mooie grote picknickplaats ingericht.

Wilde zwijnen
De naam die de fietsroute in onze natuurreisgids heeft meegekregen, luidt ‘Deep into the woods’, en na Topilo begrijpen we wat ermee wordt bedoeld. Vooraf hebben we de routebeschrijving niet minutieus bestudeerd, maar nu lezen we, relaxed hangend op de bankjes van de luxe picknickplaats: ‘The continuation of the route is guaranteed to provide you with some amazing new impressions and a sore behind. You’ve been warned.’

Een gebaand pad ligt voor ons, we worden geacht langs oude spoorrails te fietsen. Spoor dat de Duitse bezetters in de Eerste Wereldoorlog aanlegden om zo sneller het gekapte hout te kunnen afvoeren. Veel bielzen zijn verdwenen, dat is niet het probleem, maar algauw verschijnen er meer en meer hobbels op ons pad. Wilde zwijnen hebben op zoek naar voedsel de aarde naar hartenlust omgewoeld. Het fietsen wordt uiteindelijk zo moeilijk dat we moeten afstappen. Gelukkig kunnen we na een klein halfuur worstelen de route weer op een gewone bosweg vervolgen.

Aan het eind van de middag zijn we terug in Białowieza en is het tijd om onze fietsen terug te brengen. De winkel van de fietsverhuurder blijkt echter tijdelijk gesloten. Zover we het Poolse briefje op de deur begrijpen, heeft de verhuurder een uur etenspauze, maar de winkel zou daarna weer tot 8 uur bemand moeten zijn. We zetten de fietsen alvast in de schuur, en besluiten om zelf ook eerst te eten en dan terug te komen. Rond half 8 staan we opnieuw voor de deur. Het is inmiddels pikdonker, alle deuren en al het hekwerk zitten nu stevig op slot. We voelen ons als dieven in de nacht, die er zonder betalen vandoor zijn gegaan. Pas de volgende ochtend hebben we de kans de rekening te voldoen. De fietsenman ontvangt ons met een brede glimlach alsof een en ander de gewoonste gang van zaken is.

Op jacht
Het oerbos hebben we gezien, nu nog de Europese bizons of zoals ze in het Pools heten, żubr. In het dorp bij het viersterrenhotel en op het parkeerterrein voor de supermarkt staan levensgrote houten exemplaren. Daarnaast biedt de lokale dierentuin onderdak aan een aantal levende bizons. De uitdaging is natuurlijk om ze in het wild te zien. Tijdens onze fiets- en wandeltochten speuren we voortdurend de horizon af. Op het advies van onze wandelgids staan we zelfs om half zes op, zodat we, strategisch gezeten op een bankje, zonsopgang in het bos kunnen meemaken. We kijken, mede dankzij de verrekijker, een hert recht in de ogen. We zien een vos weg schieten, de ochtendnevel die langzaam plaats maakt voor de zon. Prachtige natuurscènes, die we niet hadden willen missen. Maar toch, het blijft knagen. Bij een bezoek aan Białowieza horen bizons. Met een lichte frustratie maak ik op de laatste avond van onze vakantie dan maar een foto van het uithangbord bij het restaurant: een reclame voor het biermerk Żubr.


2 reacties

  1. Hallo Marianne,

    Leuk je verslag van Biaolowieza te lezen! Ik wil half mei / half juni hier naar toe en een aantal dagen gaan wandelen of misschien wel dagje fietsen (goed idee!). Ik zou dit het liefst met wat andere mensen doen en ben dus op zoek naar reisgezelschap.
    Heb jij nog tips voor me? Zijn er lokaal ook meerdaagse excursies georganiseerd?

    Groetjes, Chantal

  2. Namens Marianne stuur ik deze reactie:

    Beste Chantal,
    Dank je wel voor je e-mail. Altijd leuk om een lezersreactie te ontvangen!
    Ikzelf heb een gids gehuurd via de lokale VVV (= verplicht voor een het beschermde gedeelte van het oerbos). Zij kunnen wellicht ook meer informatie geven over meerdaagse tochten, of je in contact brengen met een organisatie die deze organiseert. Hun website is: http://pttk.bialowieza.pl/info/20/about-us. Hier zijn ook hun contactgegevens te vinden.

    Ik hoop dit je verder helpt. Alvast een fijne wandel/fietsreis toegewenst!

    hartelijke groet,
    Marianne Sinke

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.