Natuur in de stad (2): Arnhem

Natuur in de stad

Geboren in 1935, studeerde internationale en regionale economie; hij promoveerde op het proefschrift ‘Zure regen, economische theorie en het Nederlandse beleid’. Hij was onder andere verbonden aan de Universiteit van Tilburg en het European Centre for Nature Conservation. Hij doceerde milieu-economie aan de universiteiten van Uppsala, Athene, Brussel, Barcelona, Delft en Ancona. Hij publiceerde onder andere over broedvogels in de randstad, de bescherming van de Brabantse beken, het Europese Landbouwbeleid en de bescherming van Europese graslanden. Onlangs werkte hij mee aan het boek De Dommel, stroom door tijd, natuur en landschap en het boek over De Noord-Brabantse Natura 2000 natuurgebieden. Hij is initiatiefnemer van een beeldbank van Europese planten, dieren en landschappen (www.saxifraga.nl). De laatste jaren heeft hij veel rondgezworven in de leembossen van Het Groene Woud.


Artikel

Print Friendly

De stad Arnhem ligt op een soort kruispunt van landschappen. Aan de noordkant dalen de uitlopers van de Veluwe af tot in de stad. Dwars door het bebouwde gebied van Arnhem loopt het landschap van de Lage Landen bij uitstek: het stroomdal van de Rijn.

De Veluwe strekt zich als een voortreffelijk wandelgebied over vele tientallen kilometers naar het noorden uit. Je kunt over onverharde paden, dwars door de Veluwe, in drie tot vier dagen naar Harderwijk lopen: een belevenis. De Veluwe is het overblijfsel van de moraines van het landijs van de Derde IJstijd, het Saalien, dat tot halverwege Nederland kwam. Het landijs stuwde de ondergrond omhoog; de heuvels in het Nationaal Park Veluwezoom zijn daar de resten van.

Grondwaterstromen
Die uitlopers van de stuwwallen reiken bijna tot aan de oevers van de Rijn. Ze zijn voor een groot deel onbebouwd en ingericht als stadspark, zoals Klarenbeek, Zijpendaal en Sonsbeek. Het zijn prachtige parken met een natuurlijk karakter. Op het massief van de Veluwe valt, zoals overal in Nederland, meer neerslag dan er verdampt. Het zakt in de bodem en voedt de grondwaterstromen die het water naar lager gelegen plekken transporteren. Op de zuidflank van de Veluwe komt veel van dit water weer naar boven.

De beekjes, bronnetjes en waterpartijen in de parken zijn het resultaat van deze constante aanvoer van water. Sonsbeek ligt heel centraal in de stad. Als je vanaf het station naar het noorden loopt sta je in tien minuten aan de zuidrand van Sonsbeek. Een wandelparadijs met weitjes, bomen, bossen en water ligt voor je. Je ziet er boomklevers, boomkruipers, koolmezen, sperwers en veel merels.

Steenfabrieken
De Rijn met zijn uiterwaarden is het tweede belangrijke landschapselement in Arnhem. Het Uiterwaardenpark Meinerswijk aan de zuidkant van de Rijn is het tegenovergestelde van de heuvels in het noorden. Zoals iedere uiterwaard is het vlak. Het is het overstromingsgebied van de Rijn bij hoog water. De Rijn deponeerde hier zand en klei. Dat werd afgegraven en als grondstof gebruikt voor de steenfabrieken, waarvan de restanten nog zichtbaar zijn. De grote plassen in het gebied zijn het resultaat van die graverij. Je kunt het gebied vanaf het station via de Mandelabrug te voet in een klein halfuur bereiken. Maar je kunt ook bus 6, richting Heteren nemen en bij de halte Steenfabriek uitstappen.

Dit uiterwaardengebied is aan de zuidkant en aan de oostkant geheel omringd door stedelijke bebouwing, Je krijgt de indruk dat het als een stadspark tussen de nieuwe wijken van de stad ligt. Maar schijnt bedriegt. De oorzaak van het open blijven van het gebied moet je ergens anders zoeken. De laatste decennia komen er steeds hogere waterstanden in de grote rivieren voor. Dat komt vooral doordat het verharde oppervlak in het stroomgebied steeds groter is geworden. Als hier water valt, zakt het niet in de bodem, maar wordt het peilsnel via buizen op de Rijn geloosd. Bovendien zijn de moerasgebieden in de bovenloop van de zijrivieren steeds meer drooggelegd, waardoor de sponswerking ervan sterk verminderde. Kortom, er wordt steeds meer water in een kort tijdsbestek op de Rijn en zijn zijrivieren gebracht. Dat leidt onherroepelijk tot hogere pieken in de afvoer.

Overstromingsgebied
In eerste aanleg heeft men hierop gereageerd door de rivierdijken te verhogen. Maar daar komt een keer een eind aan. De laatste jaren wint de gedacht veld dat je de rivier beter ruimte kunt geven. Er zijn daarom gebieden uitgezocht die het overtollige water bij te hoge afvoeren kunnen opvangen. Meinerswijk is zo’n overstromingsgebied. Het zal dan ook nooit worden bebouwd. Je kunt er voortreffelijk wandelen en je ziet er eigenlijk altijd watervogels als Grauwe gans, kuifeenden en fFuten. En wie goed oplet, zal zeker ergens een ijsvogel als een blauwe schicht over het water zien wegscheren.

Er zijn in Nederland weinig steden waar zulke totaal verschillende landschappen tot in het hart van de stad doordringen. Arnhem heeft dan ook voortreffelijke wandelgebieden binnen handbereik.

Praktische informatie

Op deze plek vind je een goede beschrijving met kaart van de route door Meinerswijk.

Informatie over de activiteiten in Sonsbeek: www.bezoekerscentrumsonsbeek.nl


3 reacties

  1. de links over Meinerswijk werken niet
    Jammer, want ik wil graag weten hoe je er kunt wandelen.

  2. Dag, we gaan uitzoeken wat er aan de hand is, uw informatie over de links klopt.

  3. De gemeente had de links niet aangepast. Er staat nu een goede link van Groene Wissels. Veel wandelplezier!

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.