Fromelles: WOI in een notendop

Tekst: Liesbeth Vermeulen    Foto's: Bob Eerdhuijzen

Kaart

Praktische informatie

Praktische info
Algemene info streek: www.opstapinnoord-frankrijk.com/ Algemene info over WO1 in Noord-Frankrijk, zie de zeer informatieve site: www.wegenvanherdenking-noordfrankrijk.com/

Hoe er te komen
Fromelles ligt ten westen van Lille, 296 km van Amsterdam, 3 uur rijden. Naar Lille gaat een rechtstreekse TGV. Daar eventueel een fiets huren.

Logeren
Kan heel goed in Lille of Arras, of bijvoorbeeld in een persoonlijke chambre d’hote: www.chezjulie.fr.

Route
Klik HIER voor de wandelroutefolder rond Fromelles (9 km). Klik HIER voor een fietsroute.

Museum
www.musee-bataille-fromelles.fr


Artikel

Print Friendly, PDF & Email

Ten westen van de Noord-Franse stad Lille/Rijsel in de streek Weppes ligt het dorpje Fromelles. Op het eerste gezicht is er weinig bijzonders. Toch zijn er verschillende redenen om naar deze plek te gaan. Een wandeling of fietstocht rond het dorp geeft namelijk in een notendop een tastbaar idee van de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog: Britse begraafplaatsen, Australische gedenkparken, individuele grafmonumenten, frontlinies, een bunker, het is er allemaal.

Maar echt uniek is de nieuwe begraafplaats van Australische militairen die in 2010 midden in het dorp is aangelegd. Deze soldaten lagen daarvoor in een door Duitsers aangelegd massagraf. In een internationaal project zijn honderden soldaten geïdentificeerd en overgebracht naar deze Pheasant Wood Military Cemetery. Naast deze begraafplaats staat een gloednieuw museum (geopend juni 2014) dat over dit project gaat en wat er aan vooraf ging: de Slag bij Fromelles in juli 1916.

Massagraven
Deze Slag is een van de vele zwarte bladzijden uit WOI voor de Britse en Australische troepen. Het wordt ook ‘het Verdun van de Australiërs’ genoemd. Door slechte planning en strategieën verloren zeker vijfduizend Australische en vijftienhonderd  Britse soldaten het leven. Velen van hen werden toen door de Duitsers in grote (massa)graven gelegd. In het Fazantenbos is in 2007 zo’n vergeten graf (na gedegen onderzoek) teruggevonden. Archeologen hebben de stoffelijke resten opgegraven en door een team van specialisten laten onderzoeken.

De resultaten van DNA-testen zijn vergeleken met de profielen van nakomelingen van vermiste soldaten. Bijna de helft van de vermisten kon zo worden geïdentificeerd. De stoffelijke resten zijn in 2010 herbegraven op de nieuwe begraafplaats van de Commonwealth War Graves Commission.  Hier start ook de wandeling De slag bij Fromelles van rond de negen kilometer. Als wij er zijn, medio juni, is het museum nog dicht. De opening is wegens tegenvallers van diverse aard enkele malen uitgesteld. Inmiddels (juli) zijn de problemen overwonnen.

Stramien
Maar buiten is genoeg te zien. De nieuwe begraafplaats ligt er bij alsof hij al bijna honderd jaar bestaat. Dat komt door het strakke stramien dat de Commonwealth War Graves Commission hanteert. Globaal zijn de Britse militaire begraafplaatsen overal hetzelfde: een lage stenen ommuring, een ontvangstportaal (schuilplek) met een vakje voor het register (wie er begraven ligt voor zover bekend) en een bezoekersboek, een grasveld met daarin de witte headstones van Portlandsteen. Om de steles zijn minimale ruimtes voor plantjes, vaak rozenstruikjes. Bij meer dan vierhonderd graven is er een remembrance stone (zie foto) en een kruis met daarop een omgekeerd metalen zwaard als teken van rouw.

Fietsroute
We lopen het dorp uit en laten de weg naar de bunker nog even voor wat-ie is, het is een afslag en we kunnen nog niet inschatten hoe ver het is. Tourisme Noord-Frankrijk heeft ons verzekerd dat de bewegwijzering verbeterd zal worden, de mooie bordjes met de route worden nog niet overal consequent ingezet. Een groot deel van de route blijkt over (rustige) asfaltwegen te gaan, waardoor we het meer een fiets- dan een wandelroute vinden.

In het Noord-Franse vlakke land vol met gewassen staat aan de weg een herdenkingskruis voor een individuele militair. Dat komt niet vaak voor. Het is ter nagedachtenis aan de Britse kapitein Paul Kennedy, in 1915 vermist geraakt tijdens de Slag bij de Heuvelrug van Aubers. Na de oorlog kocht zijn moeder het stukje land waar hij zwaargewond achtergelaten was en liet er in 1922 een kruisbeeld plaatsen. Zij verloor drie van haar vier zoons in deze oorlog

Het Australische herdenkingspark staat op de Duitse frontlinie. Tussen hier en pakweg vijfhonderd meter verder was het niemandsland. In het Park geen monumenten, alleen resten van bunkers en het beroemde standbeeld van de man die een gewonde soldaat op zijn schouder uit het niemandsland haalt. De Slag bij Fromelles van 19 juli 1916 was bedoeld als afleidingsmanoeuvre voor de Slag bij de Somme die sinds 1 juli van datzelfde jaar in volle gang was. Het was de eerste operatie voor de Australiërs, met desastreuze gevolgen, en zonder enige terreinwinst voor de geallieerden.

Volgende dodenakker
Overal willen we wel bij de pakken gaan neerzitten, op deze stille, zonovergoten dag waarop de korenhalmen op de velden met de wind meebuigen. Maar we moeten door, we hebben nog wat begraafplaatsen te gaan. Voordat we het beseffen staan we voor de volgende dodenakker: het V.C. Corner Cemetery and Memorial. Tijdens de Slag bij Fromelles werden individuele militairen onderscheiden met het Victoria Cross (V.C.), de hoogste Britse militaire onderscheiding, vandaar de naam van deze begraafplaats. Australië was in 1914 nog een Brits dominion. Meer dan vierhonderdduizend Australische mannen op een bevolking van bijna vijf miljoen dienden tussen 1914 en 1918 als vrijwilliger in het Britse leger.

Twee massagraven op het V.C. Corner, elk voorzien van een wit kruis, bevatten de stoffelijke resten van vierhonderdtien 410 niet-geïdentificeerde Australische soldaten, gevonden op het slagveld bij Fromelles aan het eind van de oorlog. Op een muur tegenover de ingang staan de namen van 1.299 Australiërs, vermist verklaard na de Slag. Sommigen van hen zijn, zoals gemeld, in 2009 teruggevonden in massagraven in het Fazantenbos en geïdentificeerd. Toch nog een beetje goed nieuws.

Treurbomen
We slaan rechtsaf en komen bij een prachtige kleine begraafplaats, ommuurd en van treurbomen voorzien. Deze begraafplaats lag bij een eerstehulppost bij het buurtschap Le Trou, ter hoogte van de tweede linie van de Britse loopgraven en heet daarom Le Trou Aid Post Cemetery. Hier rusten 351 Britse soldaten, gesneuveld tijdens diverse veldslagen. Slechts 149 strijders konden geïdentificeerd worden.

We vervolgen onze weg naar de laatste begraafplaats van deze dag. Ongelooflijk, zoveel doden op een paar vierkante kilometer en dan in een relatief onbekend gebied, geen Verdun of Vimy, de bekende ‘trekpleisters’ van WOI. De ingang van begraafplaats Rue-Petillon Cemetery bestaat uit drie bogen en komt uit op een tuin waar meer dan vijftienhonderd soldaten uit de Britse Gemenebest rusten. Ook deze begraafplaats lag naast een eerstehulppost. Vandaag de dag maakt de dodenakker een haast vanzelfsprekend deel uit van het landschap. Opmerkelijk is het vrijstaande grafmonument voor ‘twee onbekende Duitse soldaten’. Na de oorlog werd afgesproken dat slachtoffers per nationaliteit begraven zouden worden.

Koerier
Niet ver van het dorp Fromelles lopen we door het Fazantenbos, waar op een terrein aan de rand vijf massagraven gevonden zijn. De rest is alweer geschiedenis. Terug in het dorp besluiten we toch even langs de bunker te gaan, een van de tientallen die hier nog steeds verspreid in het landschap liggen. De resten van deze commandobunker van L’Abbiette liggen nu midden in een veld. Het opschrift boven de centrale ingang geeft aan dat hij gebouwd werd door de 13de Compagnie Genie, verbonden aan de 6e Beierse divisie. Een van de militairen was korporaal Adolf Hitler die hier als koerier tussen maart 1915 en september 1916 gestationeerd was.

 

 

2014

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.